تصویرِ جهان ِنو
به مناسبت روز جهانی فلسفه
«جهان ِفردِ سعادتمند، جهانِ سعادتمندانه است.» (ویتگنشتاین)
از سال ۲۰۰۲ که سازمان بینالمللی #یونسکو اولین گرامیداشت «روز جهانی فلسفه» را برگزار کرده؛ همهساله بهطور منظم، سومین پنجشنبه ماه نوامبر را، روز جهانی فلسفه اعلام میکند تا با ترویج فرهنگ فلسفهورزی و برجستهکردن سهم #عقلانیت فلسفی در حل و فصل مسائل اساسیِ جهانی، مردم دنیا را تشویق کند میراث فلسفیشان را با هم به اشتراک بگذارند.
کلمهی فلسفه از واژهی یونانی «فیلوسوفیا» به معنای «
عشق به خرد و حکمت» ریشه میگیرد، معنایی که از آرزوی سرشتهشده در جانِ یکایک انسانها برای دستیابی به فرزانهگی خبر میدهد. اما جدا از این معنای ریشهای، از نگاه یونسکو، فلسفه به تحکیم مبانی اصیل همزیستی مسالمتآمیز در سراسر جهان کمک میکند چون ساختن مبانیِ مفهومی برای اصول و ارزشهای انسانی که صلح و آرامش جهانی وابسته به آنهاست؛ مثل: آزادی، عدالت و برابری_ در توانِ «فلسفه و عقلانیت» است.
بنابراین اساس پیوند فلسفه و یونسکو از پژوهش درباره امکانات و شرایط لازم برای برقراری امنیت طولانیمدت در جهان ناشی میشود. هدفی که با تکیه بر علم و راهحلهای تکنیکی و فنی قابل دستیابی نیست چرا که اینجا حرف از ساختن راههای نو و کشف جهانِ تازه از طریق کار ِفکری و تفکر خلاقانه است و افتادن به راهِ آن از اسرارِ فلسفهورزی است.
به همین دلیل همه ساله گرامیداشتِ این روز جهانی با اهداف متنوعی پی گرفته شده؛ از تمرکز بر تجدید میثاق با فلسفه و تعهد به آن در سطح ملی، منطقهای و بینالمللی، تقویت تحلیل فلسفی با تحقیق در مورد مسائل مهم معاصر برای پاسخگویی موثرتر به چالشهای بشر امروز، تا ایجاد آگاهی عمومی دربارهی اهمیت فلسفه و کاربرد حیاتی آن و ارزیابی وضعیت آموزش فلسفه در سراسر جهان.
اما مراسم گرامیداشت روز جهانی #فلسفه۲۰۲۰ در سال جاری، جهان را به تأمل فلسفی در «
معنای همه گیری کنونی کرونا» دعوت کرده است تا یک بار دیگر به ساکنان جهان گوشزد شود انسان امروز برای رویارویی با بحرانهای جهانی و مسائل عمیقاش، بیش از هر زمان دیگری، به فلسفه نیازمند شده و خطر بیتوجهی به فلسفه را در دام شبح کرونا، به وضوح احساس میکند.
قرنهاست که فلسفهورزی، در هر فرهنگی با خلق مفاهیم، ایدهها و تحلیلها، اساس تفکر انتقادی، عقلانیت ِمستقل و خلاق را بنا گذاشته است.
امسال مراسم بزرگداشت این روز جهانی، در حالی توسط #یونسکو دور میزهای مجازی برگزار میشود که نگاهها به موضوعهایی مثلِ «
کوید-۱۹؛ به سمت جهانی جدید؟» جلب شده، پرسشی که جواب آن شاید فقط با فلسفهورزی به دست بیاید و نیز تامل دربارهی «
زبان ِپندمیک یا همهگیری» که فقط با مباحثهی فلسفی روی این پرسش مهم میسر میشودکه: «
کرونا چه طور بر روشی که جهان را تجربه و توصیف میکردیم تاثیر گذاشته است؟»و نیز موضوع «سلامت به عنوان یک مسئله فلسفی» در میان موضوعات سربرآورده است.
اگر این همهگیری با سرعت، کل جهان را تحت تأثیر قرار داده تا به ما گوشزد کند چه طور تمام دنیای ما، تاکنون فقط یک سیستم بوده که به آن اعتماد کرده بودیم و حالا اعضای اصلی آن بیمار و از کار افتاده شده و از اساس خانهای بوده بر روی آب. وقت آن رسیده، روی روشی که تا قبل از آن، عادت کرده بودیم با جهان برخورد داشته باشیم، شک کنیم.
فلسفه در این برههی حساس میتواند وظیفهی حیاتیاش را برای ما به عهده بگیرد و کمک کند به جای آرزوی موهومِ عقبگرد، جهانی نو با فرآیندهایی بهتر، برای آینده بسازیم. اما چه طور؟
تکتک ما تنها کاری که میتوانیم برای بهترکردن جهان آیندهمان انجام دهیم، این است که با آغاز تمرین فلسفهورزی و به دست آوردن مهارت آن، فعالانه ارتباط گسسته شده خودمان را با جهان، از نو بسازیم.
#
ویتگنشتاین میگوید: خودت را بهتر کن- این همه کاری که برای بهترکردن جهان میتوانی بکنی، که جهانِ فردِ سعادتمند جهانِ سعادتمندانه است.
«فلسفه» روشی برای انسانسازی است، با هدفِ شیوهی زندگیِ نو و فهم تازهای از جهان و تلاش برای تغییر خود، تا با جهانی که هر لحظه با تمام شرایط بیرونیاش به ما داده میشود، مواجههای درست داشته باشیم.
در شرایط فعلی همه ما به خاطر اصرار بر قالبزدن جهان مطابق با خواستهها و تصورات غلط خودمان و تحمیل سیستم تصنعی بر آن_که حالا در اثر یک بحران همهگیر ِطبیعی شکسته_مسئولایم.
مژگان خلیلی
۳۰ آبان ۹۹
https://telegra.ph/روز-جهانی-فلسفه-11-20#فرهیختگان، ندای آگاهی