✳️ مهراب یا محراب؟ کدام واژه درست است؟

واژه مهراب دارای دو بخش (مهر+آب) است. مهر علاوه بر معنی هایی که از آن می دانیم، نام یکی از ایزدان(مهین فرشتگان) دین زردشتی است، که در اوستا بخشی بزرگ(مهر یشت) به نیایش آن اختصاص یافته است؛ و زردشتیان،خورشید را گردونه ی ایزدمهر می پنداشتند که این ایزد سوار بر آن هر روز سراسر گیتی را از شرق به غرب در می نوردد و بدکاران، به ویژه پیمان شکنان را به سزا می رساند و از این روی یکی از معانی مهر، همان خورشید شده است.

آب، آبه و آوه در پارسی به معنی سقف ضربی(آجری یا خشتی) گنبدی شکل است. این واژه در نام های ساوه(سه آوه=سه گنبدان) و آوه(آوج=گنبد) و سرداب و سردابه_ زیرزمین های خنکی با سقف های گنبدی شکل که نباید در آن هیچ نشانی از آب و هتا نم وجود داشته باشد؛ وگرنه قابل نشست نیست_ و هتا گرمابه_ جایگاهی گرم و دارای سقف گنبدی_ باقی مانده است.

معبدهای نیایش مهر، همه سقف های گنبدی شکل داشتند و ساختمان آن ها بسیار به ساختمان زورخانه های قدیمی ایران مانند است؛ و آن ها را مهراب و مهرابه می گفتند، یعنی محل نیایش مهر.

پس از ورود اسلام به ایران، همان واژه رنگ تازی گرفت و به ریختِ «محراب» درآمد، و همان سقف هلالی شکل را نگه داشت.( در شعر پارسی ابروی معشوق را به محراب مانند می کنند). و محل نیایش آفریدگار شد. تازیان و خاصه عالمان دینی کوشش کردند برای این واژه، ریشه ای بتراشند و آن را مشتق  از «حرب»= جنگ) بدانند و با آن که جنگ با نماز هیچ تناسبی ندارد؛چنین وانمود کردند که چون مسجد و محراب محل حرب  نفس و حرب با شیطان و ... است آن را محراب خواندند.

این توجیه به هیچ عنوان درست نیست؛زیرا محراب بر وزن «مفعال» است و این وزن ویژه اسم ابزار یا آلت است و در عربی نامِ ابزار بر وزن «مفعل» و «مفعله» می آید. بنابراین به قیاس آنان محراب از ریشه ی «حرب» به معنی ابزار یعنی سلاح است نه محل آن.

یک روز مهراب جایگاه نیایش با ایزد مهر بوده است و امروز جایگاه نیایش و پرستش آفریدگار. تمام مساجد جامعی که در شهرهای بزرگ ایران از قرن های اول و دوم هجری به بعد برجای مانده، به جای آتشکده های بزرگ و به شیوه و سبک معماری آن ها ساخته شده است؛ و اگر کوتاه نظر نباشیم این حقیقت به هیج جا برنمی خورد و هیچ از شأن و منزلت و پاکی و قداست مسجد نمی کاهد.

جایگاهی بوده است همگانی، که روزی زردشتیان به سنت و روال خود در آن به ستایش اهورامزدا می پرداختند و امروز در همان جا مسلمانان خدای را پرستش می کنند.

خواجه حافظ فرموده است:

همه کس طالب یارند، چه هشیار و چه مست
همه جا خانه ی عشق است، چه مسجد چه کنشت


برگرفته از کتاب: سی قصه از شاهنامه(آفرین فردوسی) اثر دکتر محمدجعفر محجوب

برچسب‌ها ...
#مهر 
#مهراب
#محراب
#مهر_یشت

+ نوشته شده پانزدهم دی ۱۳۹۲ 
بدستِ سرور يداله خانی 


@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan