منطق ما و منطق آنها؛ پیشگیری یا درمان؟
چندی پیش بحثی در گرفته بود در باب هدف از علم اقتصاد، به استناد نقل قولی از جون رابینسون که "هدف از مطالعهی علم اقتصاد این نیست که یک رشته جواب حاضر و آماده برای پرسشهای اقتصادی بهدست آوریم، بلکه یادگیری این موضوع است که چطور فریب اقتصاددانان را نخوریم."
به باور من این جمله میبایست به این شکل تصحیح گردد که " هدف از علم اقتصاد یادگیری این موضوع است که چطور فریب اقتصاددانان دولت گرا را نخوریم"
دوستی در این باره گفته بود " اتفاقا در حال حاضر باید فریب اقتصاددانانی را نخورد که دم از بازار آزاد میزنند و راهکارهای ساده یک خطی پیشنهاد میدهند."
اما این راهکارهای ساده یک خطی چیست؟ برای درک بهتر موضوع به یک مثال ساده میتوان پرداخت،
"سلامت دندانها"، سلامت دندانها متأثر از عوامل بسیاری است جنس دندان، سن فرد، تغذیه فرد و فاکتورهای متعدد دیگر، حتی میتوان گفت سلامت دندان میتواند ناشی از یک آسیب برونزا مانند تصادف یا درگیری به خطر افتد. اما سلامت دندان را به چه صورت میتوان حفظ کرد؟
احتمالا شما دندانهای سالمی خواهید داشت اگر چند راهکار ساده را پیبگیرید، رژیم غذایی سالمی داشته باشید از مصرف افراطی شیرینیجات پرهیز کنید، سیگار نکشید، الکل مصرف نکنید و...، به طور مرتب و اصولی مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید، مواظب باشید به دندانها ضربه وارد نشود، این توصیههای ساده و کم هزینه تا حد زیادی سلامت دندان شما را حفظ خواهد کرد.
حال فرض کنید به فردی علاقهمند به شیرینیجات، اهل چالش و درگیری، تنبل و بیحوصله توصیههای فوق را ارائه دهیم، به احتمال فراوان خواهد گفت با این راهکارهای ساده سلامت دندانهای من حفظ نمیشود راهحل بهتری ارائه دهید. راه حل بهتر برای چنین فردی احتمالا روشهای پرهزینه، دردآور و پیچیده ترمیم، درمان ریشه و در نهایت ایمپلنت خواهد بود.
حال به اقتصاد برگردیم، بازارگرایان چه میگویند؟ میگویند از قیمتگذاری و افزایش پایهپولی و نقدینگی صلاحدیدی پرهیز کنید (شیرینیجات مصرف نکنید رژیم غذایی سالم داشته باشید) از ایجاد اصطکاک در فضای کسب و کار بپرهیزید، مجوزهای بی مورد را حذف کنید و فضای کسب و کار را تسهیل کنید ( به طور مرتب با استفاده از مسواک و نخ دندان جرمزدایی کنید) سیاست خارجی خود را تقویت کنید به بازارهای جهانی بپیوندید، تعاملات تجاری خود را با تمام دنیا گسترش دهید و از چالشهای بینالمللی پرهیز کنید (از درگیری با دیگران اجتناب کنید تا مشتی بر دهانتان فرود نیامده و دندانهایتان را خرد نکند). در این صورت احتمالا اقتصاد در کریدوری نسبتا هماهنگ پیش رفته، رشد خواهد کرد و سالم خواهد ماند.
همانطور که برای یک فرد لاابالی منطق پیشگیری منطقی سادهاندیشانه است برای یک اقتصاد لاابالی نیز منطق پیشگیری سادهانگارانه و یک خطی است. قاعدتا چنین اقتصادی راهحلهای پیچیده، پرهزینه و زجرآور جراحی و ترمیم را میپسندد. همانگونه که کسی در نظام بهداشتی و درمانی ایران اهمیت چندانی به حوزه بهداشت نداده و بخش درمان با انواع رانت و فساد، بخشی جذابتر است، اقتصاد ایران نیز از این امر مستثنی نیست، گویا در پیشگیری منافعی برای رانتخواران و مفسدین نیست.
✅ @karkhone