✳️ تاریخچه و قالبهای شعر پارسی
❇️بخش : اول
❇️ شعر کهن پارسی یا شعر کلاسیک پارسی به صورت کنونی ، بیش از ۱۱۰۰ سال قدمت دارد . اینگونه از شعر کاملا موزون بوده و وزن آن بر پایه‌ی ساختاری است که عروض ( وزن شعر پارسی ) نام دارد .
◀️ ساختار اوزان عروضی بر مبنای طول هَجاهاست .
هر مصراع یا مصرع به قالب‌هایی تقسیم می‌شود که هجاها باید در آن قالب قرار گیرند .
شعرهای کلاسیک پارسی دارای ویژگی‌هایی هستند که با شعرهای نو ، تفاوت دارند . شعر کلاسیک ، محصول گره خوردگی عاطفه و تخیل است که در زبانی آهنگین ، شکل گرفته باشد .
◀️ اشعار شاعران بزرگی مانند فردوسی ، مولوی ، سعدی ، حافظ ، نظامی ، صائب تبریزی ، ......هر کدام با این که سبک های مختلفی داشته اند اما در مجموعه ای از ویژگی‌ها مشترک هستند .
◀️ نظامی عروضی در چهار مقاله گفته است :
هر که طبع در نظم شعر ، راسخ شد و سخنش هموار گشت روی به علم شعر آورد و عروض بخواند .
◀️ نخستین نمونه های به دست آمده از شعر در ایران ، پیشنه اش به روزگار پیامبر بزرگ ایرانی ، حضرت زرتشت ع در گاهان می‌رسد . این سروده‌ها به گویش گاهانی از زبان اوستایی است .
◀️ همچنین از دوران پهلوی ( اشکانی ) منظومه هایی مانند ایاتکار زریران ( یادگار زریران ) و درخت آسوریک به زبان پهلویِ اشکانی در دست است . افزون بر این نمونه‌هایی از شعر ( ترانه‌های خسروانی ) به زبان پهلویِ ساسانی یافت شده است .
سروده‌ها و اشعار مانوی به پارسی میانه ( پهلویِ اشکانی و ساسانی ) نیز در نزد اهل فن ، اهمیت بسزایی دارند اما تمام علمای آگاه به این فن و هنر بر این عقیده هستند که وزن هیچکدام از این اشعار ، عروضی نیست و به همین دلیل این اشعار با شعر پارسیِ امروز تفاوت بنیادین دارند .
◀️ نخستین شاعران پارسی سرا ( مراد از پارسی در اینجا ، پارسیِ دَری و در مقابل پارسیِ میانه است ) در دربار یعقوب لیث صفاری پدیدار شدند .اگرچه نمونه‌هایی از شعر به زبان پارسیِ دَری ، پیش از این دوران وجود دارد ولی بررسی آنها مشخص می‌کند که در زمان سرودن این اشعار ، شعر پارسی هنوز قوام نیافته بود چون وزن آن اشعار به طور مطلق ، عروضی نیست .
◀️ در اینجا نمونه‌ای از اینگونه اشعار ( که تعدادشان انگشت شمار است ) را می‌آورم .
این قطعه شعر در آتشکده ی کرکوی در سیستان نگاشته شده است :
فَرخته باذا روش خُنیده کرشسبِ هوش
همی برست از جوش اَنوش کن می انوش
دوست بَذا گوش بَذآفرین نهاده گوش
همیشه نیکی کوش که دی گذشت و دوش
شاها خدایگانا بآفرین شاهی
محمد سگزی و بَسام کُرد از سرایندگان دربار یعقوب لیث صفاری هستند .
◀️ مرحله‌ی بعدی شکل گیری و تکامل شعر کهن پارسی در وَرارود ( ماوراءالنهر ) و خراسان اتفاق افتاد . علت آن بیش از هر چیز پشتیبانی فرمانروایان ایرانی نژاد سامانی از زبان پارسی بود . در این روزگار شاعران بزرگی چون رودکی سمرقندی ، شهید بلخی و دقیقی بلخی پدیدار شدند . فردوسی ، بزرگترین و نام آورترین شاعرِ حماسه سرای ایران نیز اواخر این دوره را درک کرد .
◀️ با روی کار آمدن غزنویانِ تُرک نژاد از رونق شعر پارسی کاسته نشد و فرمانروایان این سلسله و به ویژه سلطان محمود غزنوی از پشتیبانان جدی سخنوران پارسی سرا بودند . در این دوره شاهد پدیدار شدن سرایندگان بزرگی چون فرخی سیستانی و عنصری بلخی هستیم .
◀️ از روزگار غزنوی به بعد به ویژه آغاز پادشاهی سلجوقیان ، اندک اندک جنبش سرایش شعر به زبان پارسی دَری به نواحی مرکزی ایران و حتی نواحی غربی ( چون آذربایجان ) کشیده شد .
◀️ در این دوره شاعران صاحب نامی مثل ناصر خسرو قبادیانی ، قطران تبریزی ، فخرالدین اسعد گرگانی و اسدی طوسی پدیدار شدند .
◀️ در سده‌ی ششم هجری ، شاهد پیدایش سرایندگان بزرگی چون عطار نیشابوری ، نظامی گنجوی ، خاقانی شروانی ، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی ، انوری ابیوردی ، ظهیر فاریابی و ده ها شاعر صاحب طبع دیگر هستیم .
◀️ در سده‌ی هفتم هجری و اوج رشد و تعالی شعر پارسی ، دو شاعر بزرگوار و نامدار ایران یعنی سعدی شیرازی و مولانا جلال الدین بلخی ، آسمان شعر پارسی را نورباران کردند .
پس از این دو چهره‌ی تابناک ادبیات و شعر ایران ، شعر پارسی در سراشیب و فرود قرار گرفت تا اینکه در سده‌ی هشتم با وجود بزرگانی چون عبید زاکانی و حافظ شیرازی دوباره اعتلا یافت .
◀️ بعد از حافظ که پایان بخش سبک عراقی است سبک هندی پیدا شد و در این سبک ، شاعران بزرگی مانند صائب تبریزی و بیدل دهلوی که در افغانستان و تاجیکستان نیز از محبوبیت بسیاری برخوردار است به سرایش شعر پرداختند .
ادامه دارد... .
❇️ مسعود لواسانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️بخش : اول
❇️ شعر کهن پارسی یا شعر کلاسیک پارسی به صورت کنونی ، بیش از ۱۱۰۰ سال قدمت دارد . اینگونه از شعر کاملا موزون بوده و وزن آن بر پایه‌ی ساختاری است که عروض ( وزن شعر پارسی ) نام دارد .
◀️ ساختار اوزان عروضی بر مبنای طول هَجاهاست .
هر مصراع یا مصرع به قالب‌هایی تقسیم می‌شود که هجاها باید در آن قالب قرار گیرند .
شعرهای کلاسیک پارسی دارای ویژگی‌هایی هستند که با شعرهای نو ، تفاوت دارند . شعر کلاسیک ، محصول گره خوردگی عاطفه و تخیل است که در زبانی آهنگین ، شکل گرفته باشد .
◀️ اشعار شاعران بزرگی مانند فردوسی ، مولوی ، سعدی ، حافظ ، نظامی ، صائب تبریزی ، ......هر کدام با این که سبک های مختلفی داشته اند اما در مجموعه ای از ویژگی‌ها مشترک هستند .
◀️ نظامی عروضی در چهار مقاله گفته است :
هر که طبع در نظم شعر ، راسخ شد و سخنش هموار گشت روی به علم شعر آورد و عروض بخواند .
◀️ نخستین نمونه های به دست آمده از شعر در ایران ، پیشنه اش به روزگار پیامبر بزرگ ایرانی ، حضرت زرتشت ع در گاهان می‌رسد . این سروده‌ها به گویش گاهانی از زبان اوستایی است .
◀️ همچنین از دوران پهلوی ( اشکانی ) منظومه هایی مانند ایاتکار زریران ( یادگار زریران ) و درخت آسوریک به زبان پهلویِ اشکانی در دست است . افزون بر این نمونه‌هایی از شعر ( ترانه‌های خسروانی ) به زبان پهلویِ ساسانی یافت شده است .
سروده‌ها و اشعار مانوی به پارسی میانه ( پهلویِ اشکانی و ساسانی ) نیز در نزد اهل فن ، اهمیت بسزایی دارند اما تمام علمای آگاه به این فن و هنر بر این عقیده هستند که وزن هیچکدام از این اشعار ، عروضی نیست و به همین دلیل این اشعار با شعر پارسیِ امروز تفاوت بنیادین دارند .
◀️ نخستین شاعران پارسی سرا ( مراد از پارسی در اینجا ، پارسیِ دَری و در مقابل پارسیِ میانه است ) در دربار یعقوب لیث صفاری پدیدار شدند .اگرچه نمونه‌هایی از شعر به زبان پارسیِ دَری ، پیش از این دوران وجود دارد ولی بررسی آنها مشخص می‌کند که در زمان سرودن این اشعار ، شعر پارسی هنوز قوام نیافته بود چون وزن آن اشعار به طور مطلق ، عروضی نیست .
◀️ در اینجا نمونه‌ای از اینگونه اشعار ( که تعدادشان انگشت شمار است ) را می‌آورم .
این قطعه شعر در آتشکده ی کرکوی در سیستان نگاشته شده است :
فَرخته باذا روش خُنیده کرشسبِ هوش
همی برست از جوش اَنوش کن می انوش
دوست بَذا گوش بَذآفرین نهاده گوش
همیشه نیکی کوش که دی گذشت و دوش
شاها خدایگانا بآفرین شاهی
محمد سگزی و بَسام کُرد از سرایندگان دربار یعقوب لیث صفاری هستند .
◀️ مرحله‌ی بعدی شکل گیری و تکامل شعر کهن پارسی در وَرارود ( ماوراءالنهر ) و خراسان اتفاق افتاد . علت آن بیش از هر چیز پشتیبانی فرمانروایان ایرانی نژاد سامانی از زبان پارسی بود . در این روزگار شاعران بزرگی چون رودکی سمرقندی ، شهید بلخی و دقیقی بلخی پدیدار شدند . فردوسی ، بزرگترین و نام آورترین شاعرِ حماسه سرای ایران نیز اواخر این دوره را درک کرد .
◀️ با روی کار آمدن غزنویانِ تُرک نژاد از رونق شعر پارسی کاسته نشد و فرمانروایان این سلسله و به ویژه سلطان محمود غزنوی از پشتیبانان جدی سخنوران پارسی سرا بودند . در این دوره شاهد پدیدار شدن سرایندگان بزرگی چون فرخی سیستانی و عنصری بلخی هستیم .
◀️ از روزگار غزنوی به بعد به ویژه آغاز پادشاهی سلجوقیان ، اندک اندک جنبش سرایش شعر به زبان پارسی دَری به نواحی مرکزی ایران و حتی نواحی غربی ( چون آذربایجان ) کشیده شد .
◀️ در این دوره شاعران صاحب نامی مثل ناصر خسرو قبادیانی ، قطران تبریزی ، فخرالدین اسعد گرگانی و اسدی طوسی پدیدار شدند .
◀️ در سده‌ی ششم هجری ، شاهد پیدایش سرایندگان بزرگی چون عطار نیشابوری ، نظامی گنجوی ، خاقانی شروانی ، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی ، انوری ابیوردی ، ظهیر فاریابی و ده ها شاعر صاحب طبع دیگر هستیم .
◀️ در سده‌ی هفتم هجری و اوج رشد و تعالی شعر پارسی ، دو شاعر بزرگوار و نامدار ایران یعنی سعدی شیرازی و مولانا جلال الدین بلخی ، آسمان شعر پارسی را نورباران کردند .
پس از این دو چهره‌ی تابناک ادبیات و شعر ایران ، شعر پارسی در سراشیب و فرود قرار گرفت تا اینکه در سده‌ی هشتم با وجود بزرگانی چون عبید زاکانی و حافظ شیرازی دوباره اعتلا یافت .
◀️ بعد از حافظ که پایان بخش سبک عراقی است سبک هندی پیدا شد و در این سبک ، شاعران بزرگی مانند صائب تبریزی و بیدل دهلوی که در افغانستان و تاجیکستان نیز از محبوبیت بسیاری برخوردار است به سرایش شعر پرداختند .
ادامه دارد... .
❇️ مسعود لواسانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment