شريعتی، شاگردان شريعتی و اقتصاد ملی (2/2)
تکفیر بورژوازی صنعتی زیر گنبد «آبی» حسینیه ارشاد
وزیر امور خارجه دولت مهدی بازرگان و شاگرد علی شریعتی نیز درباره سرمایهداری چنین میاندیشید: آسمان خراشهای شرکتهای بزرگ اقتصادی که در دل کشورهای ما چون قارچهای بیقوارهای سر از زمین بیرون آوردهاند، بانکها، مؤسسات کاپیتالیستی که نمایندگان قدرتهای سیاسی مسلط بوده و تحت نام «سیاستهای اقتصادی» به خرابکاری سیاسی در کشورهای ما مشغولاند؛ بتهایی هستند که در پشتشان یک باند سازمانیافته مخرب مشغول فعالیت است، در هم پاشیدن این بتکدههای قرن بیستم، یعنی پاره شدن شریان نظام شرک جدید و پاره شدن است و ستونهای کفر. آیا بتپرستی، کفر، شرک و… پایان یافته است یا شکل جدیدی به خود گرفته است؟ مگر نه این است که تلاش ابراهیم بتشکن این نخستین پیامبر درهم کوبنده بتپرستی مبارزهایست با سیستم فاسد زمان خودش؟ قضاوت را به عهده خوانده میگذاریم تا خود با مراجعه به آیات ۵۱ تا ۷۰ سوره انبیاء در این باره فکر کند.باری؛ این نگاه اقتصادی به سرمایه، تولید و صنعت و با سردمداری روشنفکران ضد اقتصاد در اواخر دهه ۵۰ به هم رسیدند و سیل خروج سرمایه و فرار سرمایهداران و کارآفرینان شدت یافت. سرمایهدارانی که نه وابسته به دربار بودند و نه از راه نامشروع کسب درآمد کرده بودند یک به یک به مصادره اموال، اعدام و در خوشبینانهترین حالت ممکن یعنی مهاجرت و ورشکستگی تن دادند.
عواقب تحقیر و تخفیف بخش خصوصی:
در طول سالهای ظهور و تأثیرگذاری تفکری که معتقد بود هر ثروتی داغی آتشین است بر پشت و پهلوی مالکش و سرمایهداری را همچون ستونهای کفر و شرکتهای کارآفرین را مانند بتکده میپنداشت؛ از شفافیت اقتصادی، سرمایهگذاری، انتقال تکنولوژی، رقابت آزاد، دولت کارآمد و دیگر واژگان مذموم خبری نبود اما اقتصادی عدالتخواه با دولتی ورشکسته و ناکارآمد و اثرات جانبی آن همچون کاهش کیفیت زندگی و درآمد سرانه به یادگار ماند. در سالهای پس از انقلاب، مجموعهای از اقدامات برای گسترش نقش دولت در اقتصاد فراتر از آنچه در دوران رژیم گذشته انجام شده بود در قانون اساسی تصریح شد. تمام صنایع عمده از مالکین و مدیران خصوصی گرفته شده و در دست دولت قرار گرفت، بانکداری و بیمه کاملاً ملی شد، هزاران شرکت تجاری در زمینه کشاورزی، صنعت و تجارت که متعلق به حامیان رژیم قبلی بودند، مصادره و تبدیل به تعدادی از «بنیادهای انقلابی جدید» شدند(۸). خروج و فرار اجباری نیروهای کارآفرین، اداره کشور را با بحران مدیریت روبرو کرد و با حمله گروههای چپ و اسلامگرا، در اولین اقدام کارخانههای صنعتی کشور به تسخیر نیروهای ضد سرمایه درآمد و در اقدامی رسمی در ۱۵ تیر ۱۳۵۸ اموال ۵۲ کنشگر اقتصادی مصادره، برخی ترور و برخی اعدام انقلابی و بسیاری متواری شدند
اوضاع سیاسی سالهای اولیه و فراز و فرودهای انقلابی منجر به خروج گسترده کارآفرینان صنعتی، مدیران و کارگران ماهر و همچنین رکود عظیم سرمایه شد. مسدود شدن داراییهای ایران در خارج از کشور، تحریمهای اقتصادی غرب و سیاستهای منفی دولت در برابر شرکتهای چند ملیتی، منجر به خروج متخصصان خارجی و پایان دادن به سرمایهگذاری خارجی شد و عدم اطمینان در مورد رفتار دولت در خصوص حقوق مالکیت خصوصی، فقدان انگیزه و سودآوری معاملات، موجب توقف سرمایهگذاری در دراز مدت توسط بخش خصوصی شد.
نگاه معیوب روشنفکران مسلمان به اقتصاد، جو انقلابی و حرکت تودهای ضد سرمایه بدان جا رسید که در سالهای پس از انقلاب رشد اقتصادی دهه ۴۰ و ۵۰ شمسی بهسان عصر طلائی غیر قابل تکرار مینمود. در سالیان پس از انقلاب که دولت در دستان شاگردان علی شریعتی بود و در دوران تأثیرگذاری اندیشه اقتصادی و سیاسی آن روشنفکر انقلابی مهمترین نکته ای که با شعار عدالت و حکومت مستضعفین مغفول ماند امری نبود جز اولویت توسعهخواهی در ایران.
آیا درس گرفته ایم؟
اما هنوز هم اندیشه اقتصاد آزاد که حتی با توجه به مبانی دینی ایرانیان امری ممدوح است؛ تحت تأثیر تفکرات چپ زده روشنفکران انقلابی سالهای نخست انقلاب، صریحاً توسط دولتمردان نادیده گرفته میشود. به راستی آیا تجربه ۴ دهه دوری از اولویت توسعهخواهی و اصول بدیهی اقتصاد کافی نیست؟ آیا تجربه ورشکستگی اندیشه انقلابی روشنفکران عقبمانده و ضد سرمایه اضمحلال اقتصادی به بار نیاورده است؟ آیا تجربه کاهش کیفیت زندگی ایرانیان در سایه اقتصاد دولتی تحت شعار مستضعفین و عدالتخواهی کمونیستی و کاهش قدرت اقتصادی ایران به نسبت همسایگان تلنگری بر تصمیمگیران و سیاستگذاران وارد نیاورده است؟
✅ @karkhone