نکته دستوری در باره ترکیباتی مثل «دریای سرخ» یا «دریای سیاه»

عده‌ای با استناد به رنگ سرخ یا سیاه، و همچنین، لغت‌نامهٔ دهخدا و یا فرهنگ معین، ترکیباتی مثل «دریای سرخ» یا «دریای سیاه» و ... را وصفی می‌دانند؛ ولی من اعتقاد دارم که اضافی هستند.

✅ بنابه دلایل زیر:


۱. اطلاعات دستوری منابع مذکور قدیمی، کلی و فرهنگ‌واره‌ای است و نمی‌توان برای حل مسائل دستوری جدید، به آن‌ها استناد کرد.

۲.عبارت‌های وصفی با حذف کسره، قابل تبدیل شدن به یک جملهٔ اسنادی هستند؛ ولی ترکیبات اضافی این‌گونه نیستند:
🔸دریایِ عمیق: دریا عمیق است.
🔸دریایِ سیاه: *دریا سیاه است.

۳.در ترکیب وصفی، موصوف ‌«ی» نکره می‌گیرد؛ درحالی‌که در ترکیب اضافی، مضاف این نشانه را نمی‌گیرد:
🔸دریای عمیق: دریایی عمیق
🔸 دریای سیاه: *دریایی سیاه

۴.در ترکیب وصفی، صفت می‌تواند «تر/ترین» بگیرد؛ ولی در ترکیب اضافی، مضاف‌الیه نمی‌تواند.
🔸دریای عمیق‌تر/ عمیق‌ترین دریا
🔸 *دریای سرخ‌تر/*سرخ‌ترین دریا

توجه ‌بفرمایید که تمام دلایل، صوری و توزیعی هستند و عمداً، هیچ توجیه معنایی صورت نگرفته است.

👆البته، دلایل دیگری هم می‌توان آورد؛ ولی به‌خاطر جلوگیری از اطالهٔ کلام، از آوردن آن‌ها اجتناب می‌شود.
آمدن ‌ستاره جلوی هرمثال نشانهٔ غیردستوری بودن آن است.

- داریوش رضوی
گروه ادبیات ایران

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

1 comment

وقت بخیر استاد گرامی
من نظری در مورد دریای سرخ ندارم اما تا آنجایی که اطلاع دارم دریای سیاه ترجمه تحت الفظی ان است .زیرا که کلمه سیاه(قره) در ترکی به معنای بزگ بودن نیز هست