سیاست‌هایِ ساختمانی؛
انتخابات و مسئله‌ی راهبرد

حسین موسوی

(۱)
هر زمان سخن از مسائل ایران به میان می آید، دو گروه در برابر هم صف می کشند: موافقان کل وضعیت و مخالفان کل وضعیت.

این هر دو گروه، به یک کلیت ارجاع می دهند. در ادبیات آن دو، پای کلیتی در میان است که سراسر ما را خوشبخت یا بدبخت می کند.

این هر دو می گویند انتخابات در ایران، قسمی رفراندوم است: تایید یا رد جمهوری اسلامی.

هر دو نیز دشمنانی تصویر کرده اند: یکی می گوید اگر کسی به جمهوری اسلامی رای دهد، به شهدای جنبش مهسا خیانت کرده، و دیگری می گوید اگر کسی رای ندهد به نظام مقدس و ولی بر حق، کافر شده است.

(۲)
تقریبا هیچ کدام از این دو گروه به ظاهر متخاصم، به مسئله مشخصی ارجاع نمی دهند. نیروهای کار هیچ کدام روشن نیست. حول حل هیچ مسئله ای ولو حفظ یا براندازی نظام نیز سازماندهی نمی کنند.

هر دو گروه به جایی بیرون از سیاست ارجاع می دهند. امری خیالین راهبر هر دو گروه است. گویی جمهوری اسلامی، یک "زن‌بابا" است که بسته به چگونگی آن، خوشبختی و بدبختی ما نیز تامین می شود.

برای هر این دو گروه، امر اخلاقی دلالت بر یک وضعیت کلان دارد. وضعیتی که همه مسائل را میخواهد به هم ربط دهد: مثلا اینکه کشاورز دیشموکی باید کل زندگی اش را بر سر شهدای جنبش مهسا بگذارد و از این دست انتظارات.

(۳)
غایت هر دو گروه ناکجاآباد است: نه قدرت، نه انباشت ثروت، نه تئوری، نه تشکیلات، نه سازماندهی، نه کار تیمی، نه برنامه و مدل مشخص، نه مسیر جاده، نه از نقطه آ تا ب، هیچ چیز برای این دو روشن نیست. یکی در ماه، روح‌القدس می بیند و دیگری شیطان.

ادبیات هر دو گروه نیز روشن است: میخواهند با «قیام و قعود» نسخه ما را در ابعاد ملی بپیچند. هو کردن یا هورا کشیدن، زنده باد یا مرده باد از ادبیات هر دوست.

ویژگی مشترک دیگر اینکه هر دو مسئله را به شدت ساده می کنند، ساده می کنند تا بگویند حل همه چیز نیز ساده است. تاریخ، سیاست، جامعه، مردم، و ... همگی در ادبیات هر دو گروه ارجاعات ساده و روشنی دارد.

(۴)
این هر دو گروه، ویژگی مشترک جالب دیگری نیز دارند:

این هر دو، خود را تمامِ مردم می‌انگارند. مثلا شخصی اگر دانشگاهی است، بر این تصور است که همه‌ی مردم معضل دانشگاهی دارند. یا اگر کارمند جز دستگاه است، تصورش این است که همه مشکل او را دارند. یا اگر زنی در پایتخت است که چالش حجاب دارد، تصور می کند که همگان مسئله حجاب دارند، یا اگر یک بسیجی است، کل مردم را می خواهد در شابلون فکرِ بسیجی جای دهد. یا اگر با آمریکا مشکل هویتی دارد، تصورش این است که همگان با آمریکا مسئله هویتی دارند.

فرهنگ سیاسی این دو چنین است: «مومنانی» دارند که در پی «رستگاری‌اند.» زمین بازی برایشان میدان های متنوع نزاع گروه ها نیست، بحث‌هایشان بر سر پاکی و پلیدی است. هر دو به دنبال قسمی "منزه" بودن‌اند.

(۵)
این هر دو سیاست را "ساختمانی" کرده‌اند، با هژمونیِ گفتمانِ «بکوب و بساز.»

سیاستِ مردمان اما، ساختمانی نیست. آنها در همین خانه، لِک‌ولِک ادامه می‌دهند. مردم شاید جوانکی باشد در پی مجوز کسب و کار، شاید معلمی در کشاکش یادگیری دانش آموزی معلول، شاید پدر و مادری در چالش چگونگی تربیت فرزند، شاید کارگری به دنبال جور کردن وامی تازه، شاید کشاورزی به دنبال لابی برای انتقال لوله آب به روی زمینش ... سیاستِ مردمان زندگی است، گاهی منزه و گاهی آلوده، گاهی شریف و گاه ناشریف، آنها هر روزه در نهادهای بازار و دولت و جامعه، با هم رویارو می‌شوند، چالش می‌کنند، و به دنبال حل مسائل‌شان هستند.

اما نکته‌ی حائز اهمیت در زندگی مردمان، این است که خانه تداوم دارد. در سیاستِ ساختمانی اما، خانه یا محل سکونت هست، یا نیست. در سیاستِ مردمان اما، گرچه نزاع هست، اما زندگی -خوب یا بد- ادامه ی حیات می دهد.

(۶)
به نظرم باید از سیاستِ خدا و شیطان، به زمینِ سیاستِ مردم هبوط کرد. مردم اما آن هاله‌ی قدسی بی خط و خدشه نیستند. پهنه‌ای اند پر از ستیز و کشمکش، پر از تعارض و تنازع و همدلی و همزیستی و همبستگی نیز.

گفتمانِ «بکوب و بساز» همان گفتمانِ «بکوب و بکوب» است، چیزی ساخته نمی‌شود چون مسئله‌ای در جزئیات وجود ندارد که باید حل شود. در فرهنگ سیاسی دولت محور در ایران، هر دولتِ مستقر، هر دستگاهِ دولتی، یک شرّ اعظم است که باید از صحنه‌ی هستی پاک شود.

اما اگر بر زمین سیاستِ مردم فرود آییم، حتی رفتارهای انتخاباتی آن‌ها بیشتر نظر ما را جلب خواهد کرد،

با این حال شاید بپرسیم که منادیان سیاستِ ساختمانی از کنش مردم چه می آموزند، و با انتخابات چگونه مواجه می‌شوند؟

(۷)
من فکر می‌کنم از رستگاری مومنان، از این سیاستِ ساختمانی، از این بکوب و بکوب، از این ارجاع همه چیز به یک کلیت خیالین، از این رای دادن یا ندادن و بدل کردن آن به یک کنش سیاسی و باد به غبغب انداختن، باید دست کشید.