✳️ انواع حذف در زبان فارسی

❇️ حذف تنها مختص فعل نیست .گاهی اوقات می توانیم بعضی از اجزای جمله را حذف کنیم به طوری که در معنای جمله تغییری به وجود نیاید. موارد حذف در زبان فارسی به شرح ذیل است :    
           
◀️ 1 – حذف به قرینه لفظی : هرگاه دو جمله دارای یک فعل مثل هم باشند می توانیم یکی از فعلها را حذف کنیم . این عمل در مورد سایر اجزای جمله نیزامکان دارد
.
مثال :

او انسانی است شایسته و باوقار ( است . ) در این جمله ما است دوم را حذف کرده ایم .
گاهی در فعلهائی که از مجموع دو کلمه ساخته می شوند مانند « رفته بودم  ، گفته باشم ، قسم می خورم ، قول می دهم » فقط بخش دوم فعل به قرینه لفظی حذف می شود .
مانند :

او کتاب را تسلیم و رسید آن را دریافت کرد . ( او کتاب را تسلیم کرد و رسید آن را دریافت کرد . )

در جمله زیر :

من او را دعوت و با او سخن گفتم . چون فعل حذف شده ( کردم ) با فعل دوم ( گفتم ) قرینه نیست ، پس حذف فعل ( کردم ) در جمله نادرست است .

◀️ 2 – حذف به قرینه معنوی: اگر جزئ یا اجزائی از جمله را حذف کنیم اما لفظی معادل آن جمله نباشد ، چنانچه بخش حذف شده را با توجه به معنی جمله تشخیص دهیم ، حذف آن به قرینه معنوی است .

✅ حذف اجزای جمله به قرینه معنوی در موارد زیر اتفاق می افتد :

الف ) در شروع هر کاری نام خدا را بر زبان می آوریم ، اما سایر اجزای جمله را حذف می کنیم . زیرا هر شنونده ای با توجه به موقعیت خاص در هر مورد دنباله جمله را می فهمد .

مانند :

بسم الله الرحمن الرحیم : به نام خداوند بخشنده مهربان ( سخن را آغاز می کنم . )

ب ) به دلیل کمبود وقت ، یا در موقعیت خاص مهمترین جز جمله را می گوئیم و بقیه جمله را حذف می کنیم .

اما شنونده با توجه به زمان و مکان و وضعیت موجود متوجه منظور ما می شود .

مانند :

کمک ، یعنی کمک کنید .
تولدت مبارک ، یعنی تولدت را تبریک می گویم .

ج ) وقتی کلمات نشانه سوگند را به کار می بریم و پس از آنها حرف ربط » که : را می آوریم .

مانند :

به خدا که من از این موضوع بی خبرم . یعنی به خدا قسم می خورم که از این موضوع بی خبرم .
 
د ) در جمله های عاطفی ( دعایی یا تعجبی ) گاهی فعل حذف می شود ، اما شکل جمله و موقعیت ، آن گونه است که شنونده خود ، متوجه منظور گوینده می شود .

مانند :

چه منظره زیبائی ! ( وجود دارد . )
ه ) در جمله های بیان پرسش ، گاهی اوقات فعل حذف می شود .

مانند :

وقتی در خانه یکی از اعضا به بیرون می رود می پرسیم ، کجا ؟ یعنی به کجا می روی ؟

و ) در شعر و یا نثر ادبی ممکن است که فعل جمله به دلیل آهنگ شعر یا واضح بودن مطلب حذف شود .

مانند :

احمد از سفر برگشت و برادرش . ( یعنی احمد و برادرش از سفر برگشت . )
 
◀️ اینک نمونه هایی از موارد حذف در ارکان جمله ذکر می شود  :

✅ حذف فعل: 
که بود آمد؟ علی (علی بود) .  او نه چیزی زیاد دارد و نه چیزی کم.

✅ حذف نهاد:
برو (تو برو) -  کتاب ها را باز کنید.  (شما دانش آموزان کتاب ها را باز کنید.)

✅ حذف مسند:

احسان غایب است نه علی. (احسان غایب است نه علی غایب است.)

✅ حذف مفعول:

 از احمد کتابی گرفتم و خواندم. (از احمد کتابی گرفتم و کتاب را خواندم.)

✅ حذف متمم:

 به مسابقه رفتم، ولی دیر رسیدم.( به مسابقه رفتم ولی دیر به مسابقه رسیدم.)

✅ حذف قید:

 دیروز به باغ رفتم و دو ساعت در آنجا گردش کردم. (دیروز به باغ رفتم. دیروز دو ساعت در آنجا گردش کردم.) 

✅ حذف حرف اضافه:

عصر می رویم گردش. (در عصر به گردش می رویم.)

✅ حذف حرف ربط:

 بیا برویم کتابخانه. (بیا تا به کتابخانه برویم.)

✅حذف همه اجزای جمله:

 حمزه امروز به دبیرستان نیامده است؟ نه.  (نه. حمزه امروز به دبیرستان نیامده است.)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan