✳️سرایت اجتماعی
✅سرایت اجتماعی Social Contagion درسازمان به فرآیند انتقال ناخودآگاه و سریع افکار عواطف،نگرش‌هاورفتارها در میان کارکنان از طریق شبکه‌های ارتباطی درون‌سازمانی اشاره دارداین پدیده که مشابه شیوع بیماری‌های مسری عمل می‌کندازطریق تعاملات روزمره،مشاهده،تقلید،هم‌نوایی با هنجارهای گروهی والگوبرداری از همکاران یا مدیران صورت می‌پذیرد
■ریشه‌های تاریخی این مفهوم به قرن نوزدهم وآثار گوستاو لوبون Gustave Le Bonدرروان‌شناسی توده‌ها بازمی‌گردد.لوبون بر این باور بود که افراد درجمع فردیت خود را از دست داده و هیجانات باورها ورفتارها به سرعت میان آنها منتقل می‌شود.با این حال مفهوم‌سازی مدرن سرایت اجتماعی در روانشناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی با پژوهش‌های رابرت سیالدینیRobert Cialdini در حوزه تأثیر اجتماعی و هم‌نوایی پیوند خورده است
■اصطلاح «سرایت اجتماعی» به‌صورت نظام‌مند، نخستین بار در سال ۱۹۷۴ میلادی توسط دیوید فیلیپس David Phillips جامعه‌شناس آمریکایی،در تحقیقات مربوط به رفتار جمعی مطرح شد فیلیپس با بررسی «اثر ورتر» Werther Effect نشان داد که پوشش رسانه‌ای خودکشی می‌تواند به افزایش موارد مشابه در جامعه بینجامد
■مصادیق این پدیده در سازمان‌ها متنوع است. از جمله می‌توان به شیوع استرس و فرسودگی شغلی اشاره کرد که در آن فشار روانی فردی همچون موجی در تیم منتشر شده و به کاهش بهره‌وری جمعی می‌انجامد. انتشار شایعات و اطلاعات نادرست در شبکه‌های غیررسمی نیز بی‌ثباتی،بی‌اعتمادی و تصمیم‌گیری‌های نادرست را دامن می‌زند. هم‌نوایی کارکنان با فرهنگ سکوت به دلیل ترس ازطرد شدن نمونه‌ای دیگر از این پدیده است همچنین،تقلید رفتارهای اخلاقی یا غیراخلاقی مدیران الگوهای رفتاری را در سطوح مختلف سازمان بازتولید می‌کند
■درمقابل، شیوع نوآوری‌ها و روش‌های کاری جدید ازطریق شبکه‌های داخلی،جلوه‌ای مثبت از این مکانیسم محسوب می‌شود
شکل‌گیری سرایت اجتماعی در سازمان‌ها تحت تأثیر عوامل متعددی است
●تمایل ذاتی به هم‌نوایی،افراد را به تطبیق رفتاری با جمع وا می‌دارد.
●شبکه‌های ارتباطی غیررسمی قوی بستر مبادله سریع اطلاعات و الگوهای رفتاری را فراهم می‌کنند.
●ابهام محیط کار افراد را به تقلید از دیگران برای کاهش عدم اطمینان سوق می‌دهد
●هویت‌یابی سازمانی پذیرش رفتارهای مشترک را افزایش داده و تأثیرپذیری از مدیران به عنوان الگو، این روند را تقویت می‌کند
●بحران‌های جمعی مانند تغییرات ساختاری، حساسیت به رفتار جمعی را تشدیدمی‌کند
●همگنی گروه‌های کاری انتقال ایده‌هاراتسهیل کرده و فقدان ارتباطات شفاف،فضای گسترش شایعات راایجاد می‌کند
●فشارهمتایان برای تبعیت از هنجارهای گروهی و طراحی محیط‌های مشوق تعامل غیررسمی نیزازدیگرعوامل تسریع‌کننده این پدیده هستند
■پدیده سرایت اجتماعی به شکل‌گیری یا تقویت فرهنگ سازمانی خاص مثل فرهنگ تلاش یا کم‌کاری منجر می‌شود. گسترش هیجانات منفی مثل ناامیدی عملکرد تیمی را تضعیف می‌کنددرفرآیند تصمیم‌گیری گروهی، خطر بروز خطاهایی مانند گروه‌اندیشی افزایش می‌یابدتسریع تعارضات بین‌فردی و کاهش بهره‌وری از دیگر عواقب محتمل هستندسرایت هیجاناتی مانند ترس یاخشم،فضای کاری را متأثر ساخته وانتشار رفتارهای غیراخلاقی را تسهیل می‌کندبرنامه‌های تغییر سازمانی ممکن است باگسترش مقاومت کارکنان خنثی شوندانتقال عوامل استرس‌زای روانی مانند اضطراب و فرسودگی، سلامت عاطفی کارکنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد
■سرایت اجتماعی به‌طور مستقیم بر فرهنگ، سلامت و عملکرد سازمان تأثیر می‌گذاردمدیران با شناخت مکانیسم‌های آن می‌توانند از این پدیده برای ترویج رفتارهای مطلوب مانند کار تیمی،یادگیری وتعهد سازمانی بهره برده واز گسترش رفتارهای نامطلوب مانند تعارض بی‌عدالتی،مقاومت در برابر تغییر و رفتارهای ناسالم جلوگیری کنند
■راهکارهای مدیریت مؤثرسرایت اجتماعی شامل شناسایی و تقویت الگوهای نقش مثبت توسط مدیران و کارکنان اثرگذار،تقویت ارتباطات شفاف وبه‌موقع برای کاهش ابهام و ایجاد شبکه‌های ارتباطی سالم است آموزش کارکنان و مدیران درباره مکانیسم‌های ناخودآگاه سرایت اجتماعی،استقرار سیستم‌های بازخورد سریع و تنوع‌بخشی به ترکیب گروه‌های کاری نیز از اقدامات ضروری محسوب می‌شوند مدیریت استرس سازمانی از طریق برنامه‌های حمایتی،تقویت فرهنگ اعتماد و گفت‌وگوی باز،استفاده از داده‌های شبکه‌های اجتماعی سازمانی برای رصداطلاعات و تدوین واجرای سیاست‌های اخلاقی روشن از دیگر راهکارهای مؤثر در این زمینه هستند
▪︎مطالعه کتاب «تأثیر: روانشناسی ترغیب» Influence: The Psychology of Persuasion نوشته رابرت سیالدینی Robert Cialdini را به اساتید، دانشجویان، مدیران و پژوهشگران توصیه می‌کنم.
گاهنامه مدیر
دکتر علی محمد مصدق راد
✅سرایت اجتماعی Social Contagion درسازمان به فرآیند انتقال ناخودآگاه و سریع افکار عواطف،نگرش‌هاورفتارها در میان کارکنان از طریق شبکه‌های ارتباطی درون‌سازمانی اشاره دارداین پدیده که مشابه شیوع بیماری‌های مسری عمل می‌کندازطریق تعاملات روزمره،مشاهده،تقلید،هم‌نوایی با هنجارهای گروهی والگوبرداری از همکاران یا مدیران صورت می‌پذیرد
■ریشه‌های تاریخی این مفهوم به قرن نوزدهم وآثار گوستاو لوبون Gustave Le Bonدرروان‌شناسی توده‌ها بازمی‌گردد.لوبون بر این باور بود که افراد درجمع فردیت خود را از دست داده و هیجانات باورها ورفتارها به سرعت میان آنها منتقل می‌شود.با این حال مفهوم‌سازی مدرن سرایت اجتماعی در روانشناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی با پژوهش‌های رابرت سیالدینیRobert Cialdini در حوزه تأثیر اجتماعی و هم‌نوایی پیوند خورده است
■اصطلاح «سرایت اجتماعی» به‌صورت نظام‌مند، نخستین بار در سال ۱۹۷۴ میلادی توسط دیوید فیلیپس David Phillips جامعه‌شناس آمریکایی،در تحقیقات مربوط به رفتار جمعی مطرح شد فیلیپس با بررسی «اثر ورتر» Werther Effect نشان داد که پوشش رسانه‌ای خودکشی می‌تواند به افزایش موارد مشابه در جامعه بینجامد
■مصادیق این پدیده در سازمان‌ها متنوع است. از جمله می‌توان به شیوع استرس و فرسودگی شغلی اشاره کرد که در آن فشار روانی فردی همچون موجی در تیم منتشر شده و به کاهش بهره‌وری جمعی می‌انجامد. انتشار شایعات و اطلاعات نادرست در شبکه‌های غیررسمی نیز بی‌ثباتی،بی‌اعتمادی و تصمیم‌گیری‌های نادرست را دامن می‌زند. هم‌نوایی کارکنان با فرهنگ سکوت به دلیل ترس ازطرد شدن نمونه‌ای دیگر از این پدیده است همچنین،تقلید رفتارهای اخلاقی یا غیراخلاقی مدیران الگوهای رفتاری را در سطوح مختلف سازمان بازتولید می‌کند
■درمقابل، شیوع نوآوری‌ها و روش‌های کاری جدید ازطریق شبکه‌های داخلی،جلوه‌ای مثبت از این مکانیسم محسوب می‌شود
شکل‌گیری سرایت اجتماعی در سازمان‌ها تحت تأثیر عوامل متعددی است
●تمایل ذاتی به هم‌نوایی،افراد را به تطبیق رفتاری با جمع وا می‌دارد.
●شبکه‌های ارتباطی غیررسمی قوی بستر مبادله سریع اطلاعات و الگوهای رفتاری را فراهم می‌کنند.
●ابهام محیط کار افراد را به تقلید از دیگران برای کاهش عدم اطمینان سوق می‌دهد
●هویت‌یابی سازمانی پذیرش رفتارهای مشترک را افزایش داده و تأثیرپذیری از مدیران به عنوان الگو، این روند را تقویت می‌کند
●بحران‌های جمعی مانند تغییرات ساختاری، حساسیت به رفتار جمعی را تشدیدمی‌کند
●همگنی گروه‌های کاری انتقال ایده‌هاراتسهیل کرده و فقدان ارتباطات شفاف،فضای گسترش شایعات راایجاد می‌کند
●فشارهمتایان برای تبعیت از هنجارهای گروهی و طراحی محیط‌های مشوق تعامل غیررسمی نیزازدیگرعوامل تسریع‌کننده این پدیده هستند
■پدیده سرایت اجتماعی به شکل‌گیری یا تقویت فرهنگ سازمانی خاص مثل فرهنگ تلاش یا کم‌کاری منجر می‌شود. گسترش هیجانات منفی مثل ناامیدی عملکرد تیمی را تضعیف می‌کنددرفرآیند تصمیم‌گیری گروهی، خطر بروز خطاهایی مانند گروه‌اندیشی افزایش می‌یابدتسریع تعارضات بین‌فردی و کاهش بهره‌وری از دیگر عواقب محتمل هستندسرایت هیجاناتی مانند ترس یاخشم،فضای کاری را متأثر ساخته وانتشار رفتارهای غیراخلاقی را تسهیل می‌کندبرنامه‌های تغییر سازمانی ممکن است باگسترش مقاومت کارکنان خنثی شوندانتقال عوامل استرس‌زای روانی مانند اضطراب و فرسودگی، سلامت عاطفی کارکنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد
■سرایت اجتماعی به‌طور مستقیم بر فرهنگ، سلامت و عملکرد سازمان تأثیر می‌گذاردمدیران با شناخت مکانیسم‌های آن می‌توانند از این پدیده برای ترویج رفتارهای مطلوب مانند کار تیمی،یادگیری وتعهد سازمانی بهره برده واز گسترش رفتارهای نامطلوب مانند تعارض بی‌عدالتی،مقاومت در برابر تغییر و رفتارهای ناسالم جلوگیری کنند
■راهکارهای مدیریت مؤثرسرایت اجتماعی شامل شناسایی و تقویت الگوهای نقش مثبت توسط مدیران و کارکنان اثرگذار،تقویت ارتباطات شفاف وبه‌موقع برای کاهش ابهام و ایجاد شبکه‌های ارتباطی سالم است آموزش کارکنان و مدیران درباره مکانیسم‌های ناخودآگاه سرایت اجتماعی،استقرار سیستم‌های بازخورد سریع و تنوع‌بخشی به ترکیب گروه‌های کاری نیز از اقدامات ضروری محسوب می‌شوند مدیریت استرس سازمانی از طریق برنامه‌های حمایتی،تقویت فرهنگ اعتماد و گفت‌وگوی باز،استفاده از داده‌های شبکه‌های اجتماعی سازمانی برای رصداطلاعات و تدوین واجرای سیاست‌های اخلاقی روشن از دیگر راهکارهای مؤثر در این زمینه هستند
▪︎مطالعه کتاب «تأثیر: روانشناسی ترغیب» Influence: The Psychology of Persuasion نوشته رابرت سیالدینی Robert Cialdini را به اساتید، دانشجویان، مدیران و پژوهشگران توصیه می‌کنم.
گاهنامه مدیر
دکتر علی محمد مصدق راد
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment