آیا نسل های متقدم و متاخر آلمانی نسبت به جنایات هیتلر مسئولیت دارند؟ درست است که نسل معینی دنبال هیتلر رفتند، ولی اگر جای نسل های متاخر با آن ها عوض می شد، آنان نیز همین کار را می کردند. کولاکوفسکی می گوید چیزی به نام "مسئولیت جمعی" وجود دارد که به فرهنگ مردم و خلق و خوی ملی به مثابه یک ملت برمی گردد. چنان که ما وارث ثروت والدین مان هستیم، وارث قرض های شان نیز هستیم و نمی توانیم این میراث را هم رد کنیم. چنان که وارثان کلیسا نیز باید مسئولیت تفتیش عقاید و شکنجه های قرون وسطی را هم بپذیرند و از آن برائت بجویند. درواقع کولاکوفسکی می گوید پذیرش مسئولیت جمعی از این منظر، به سلامت روانی ملت ها کمک می کند. همان گونه که به فضایل پدرانمان مفتخریم باید در برابر نواقص و کاستی هایشان هم احساس مسئولیت کنیم. منبع: درس گفتارهایی کوچک در باب مقولاتی بزرگ، لشک کولاکوفسکی، روشن وزیری، نشر نگاه معاصر