"ماشه‌ی خاطرات"

فصل برگ‌ریزان سالخوردگی

یک اسم، مکان، شیئی و یا حتی یک نشانه، گاهی تو را از اکنون به ژرفای گذشته‌ی مبهم و تاریک پرتاب می‌کند. بی آنکه خواسته باشی و یا حتی آگاه باشی، در زمان از دست رفته غرق می‌شوی و جریان تند رودخانه‌ی خاطرات ترا با خودش تا سرزمینی دور می‌برد. این پرتاب شدگی به لحظه‌های نشانه گذاری شده، اگر تکرار شود، اندوه، چونان مه از راه می‌رسد و اقلیم وجودت را در خود فرو می‌بلعد. جایی که نه دیده می‌شوی و نه کسی را می‌بینی. راه را گم می‌کنی و در مسیر باریک میان مزارع و کوچه باغ‌های خشتی و کهن دست به دیوار راه می‌روی. خاطرات، در فضای مه‌آلود، ترا به خودت واگذار می‌کند. "مارک اوژه"، از یک "اسم"، "مکان" و یا هر چیزی که گذشته را به یک باره پیش چشم آشکار می‌کند، با مفهوم "ماشه‌ی خاطرات" سخن می‌گوید. ما به لحظات زیسته و رخ‌دادهایی را که از سر می‌گذرانیم، آغشته می‌شویم. به گونه‌ای که هیچ‌گاه این آغشتگی رهای‌مان نمی‌کند. گذشته در ما حضور دارد، هر چند پنهان، تا زمانی که ناگاه "ماشه‌ی خاطرات" کشیده شود.

✅ "ماشه‌ی خاطرات"، آدمی را از جغرافیایی که بر آن ایستاده است، رهسپار تاریخی می‌کند که در گذر تندباد فراموشی از یادها رفته است. وزش طوفان سهمناک گذشته‌ای سمج و جا ماندن در لحظه‌هایی است که اکنون از آن "من" نیست، ضربه‌های مداومی را می‌ماند که بر پیکر نحیف زندگی نواخته می‌شود. آدمی پس از این احساس است که به خود می‌گوید: من ساکن زمانه‌ای دیگرم، مرا از موطن آشنایم کنده‌اند و به "اینک" پرتاب کرده‌اند. این را کهنسالان در عمقی دردناک تجربه می‌کنند. اندوه غریبگی‌شان را با اکنون از لرزش صدا، کندی کلام و آه های مکررشان می‌توان فهمید. خود را بیگانه‌ی "معاصر" می‌بینند. جا مانده از کاروانی که دیری است از این سرزمین رفته است.

هم‌چون ناشناس، وقتی خود را حاشیه نشین فراموش شده‌ای از سوی ساکنان امروز می‌یابد، به سوی خاطرات عقب نشینی می‌کند. شاید دردناک‌تر از این نباشد که به تعبیر "کریستوفر بالس"،به چشم خود می‌بیند به ابژه‌ای تاریخی و شیئی‌ موزه‌ای تبدیل شده است. "بالس" بر این باور است که هر نسلی به تاریخ پیوستن خود را به چشم خود خواهد نگریست. و یا به تعبیر سعدی، به چشم خویش می‌بیند که جان‌اش می‌رود.

✔️ فصل کهنسالی، روزگار سرد و سرمای میان زیستن در گرمای متن و جهیدن در (به تعبیر خیام)، "صندوق عدم" است. هنوز نرفته است اما دیگر "حضور" ندارد. هست، اما هستی‌اش معنای خود را از دست داده است. شاید این، همان دوره‌ای است که در الاهیات مسیحی از آن به "آئین تشرف" یاد می‌کنند. آئینی که شخص، از هر چه بر او بار شده است، تهی می‌شود. ریسمان‌هایی که او را به زمان و مکان بسته است بتدریج باز می‌شوند. آئینی برای دل کندن از زندگی و رضایت دادن به رفتن.



علی زمانیان ۱۴۰۰/۰۴/۱۳
خرد منتقد


جان آگه با #فرهیختگان