هندوانه يا كارخانه؛
كدام يك، منابع آبي را بيشتر هدر مي دهد؟
| گلاره كلانتري
كم آبي در ايران مسئلهاي بسيار بسيار جدي است. به جز دو تا سه استان كشور، بسياري از استانها در مرحله تنش آبي به سر ميبرند و تعدادي از آنها به مرز بحران آبي رسيدهاند و نگراني از مهاجرتهاي اجباري و به هم خوردن اكوسيستم طبيعي و در نتيجه بروز تنشهاي اجتماعي و سياسي بيخ گوش همه ايرانيان قرار دارد.
درباره علت كم آبي در ايران ديدگاههاي مختلفي وجود دارد؛ برخي آن را ناشي از دگرديسي و بارش كم در اقليم كل خاورميانه ميدانند، عدهاي آن را به الگوي نامناسب كشاورزي و به ويژه حفر صدها چاه عميق و نيمهعميق نسبت ميدهند و طرفداران محيط زيست آن را به جانمايي نامناسب صنايع و ايجاد صنايع «آببر» مثل فولاد و پتروشيمي در مناطق خشك كشور مرتبط ميدانند
اگر چه جنجال عليه صنايع آببر كشور، قدري با سانتيمانتاليزم حاكم در ميان گروههاي زيستمحيطي كشور، آغشته است، ولي به فرض كه بپذيريم يكي از دلايل كم آبي وجود همين صنايع است، در اين صورت، الان در اين خصوص اساسا چه كاري ميتوانيم بكنيم؟
در اين زمينه، مصاحبهای با آقاي پورفسور پرویز کردوانی استاد دانشگاه و اقلیمشناس شهیر را بخوانید كه در خلال بحث، درباره ساير كشورهاي پيشرفته، رابطه ميان حفظ منابع آبي و توسعه صنعتي را پرسش به عمل آمده است؟
جناب دكتر كردواني! درباره كمبود آب، اين روزها بحثهاي زيادي در جريان است، بيان علمي جنابعالي در اين خصوص چيست و اگر مشكل جدي است، علت اصلي را در چه ميدانيد؟
مشكل خیلی جدی است. وضع آب خیلی بد است؛ منتهی اینکه چه زمان منابع آبي به نقطه صفر ميرسد، بستگی به نحوه استفاده شهروندان از آب دارد. در بروز اين وضعيت هم عوامل زيادي دخيل است اما پاشنه آشيل بحران آب، سدسازي، چاه عميق، صنايع فولاد و پتروشيمي و شير و شلنگ است.
منظورتان از اینکه یکی از عوامل بحران آب را شیر و شلنگ نامیدید، چیست؟
اروپاییان تا صد و هفتاد سال پیش، بخشي از آب مورد نياز خود را از پشت بامها جمعآوری و تامین میکردند، در بیتالمقدس هم قبل از اینکه این منطقه به دست اسرائیلیها بیفتد، از پشت بامها آب خود را تامین میکردند. بعد از این مرحله بود که تصفيه فاضلاب و لولهکشی آب انجام شد و شیر و شیلنگ را اختراع کردند. اين شير و شيلنگ حتي جاي جارو را گرفت و با همين وسيله به شستوشوي خودرو و آب دادن فضاي سبز ساختمانها هم مبادرت كردند و منابع آبي شهرها را به نابودي كشاندند. در كشور ما هم حتي در مناطق شمالي كه ساختمان شيرواني داشتند، باز هم به شير و شيلنگ براي آبياري همه امور روي آوردند.
اين مواردي كه الان درباره نياز فولاد و پتروشيمي به آب مطرح ميشود، يعني آنه موقع به ذهن سازندگان صنايع ايران نرسيده بود؟
ببينيد! ما كه ابتدا صنعت نداشتيم و اقتصاد ما كشاورزي بود. صنعت چغندر قند و کارخانه پنبه هم در ارتباط با كشاورزي پديد آمدند. در سالهاي بعد از انقلاب يك مقدار تغيير در استراتژي اقتصادي پديد آمد. اول قرار شد كشاورزي را توسعه دهند. بعد از آن گفتند خیر، کشورهایی که ترقی کردهاند، صنعت داشتهاند و صنعت توسعه داده شد. بعدا اعلام کردند که این صنایع کارآمد نیستند و صنایعی که کشورهای پیشرفته دنبال کردهاند، صنایع فولاد، پتروشیمی و از این قبیل است. اطلاع نداشتند که آن صنایع را حتی در کنار رودخانه هم ایجاد نمیکنند بلکه در کنار دریا درست میکنند.
به نظر شما مسائل صنعت ايران با آب، در همين موضوع جانمايي محدود ميشود؟
اين بخشي از مشكل و البته بخش بزرگ آن است. دلایل دیگری هم در مورد نقش صنایع میتوان برشمرد که البته خیلی تاثیرگذار در بحران کم آبی نیستند اما اهميت دارند برای مثال صنايع بايد از پساب خودشان استفاده كنند؛ اما تاکنون هيچ دولتی و هیچ نهادی صنایع را ملزم به چنين كاري نكرده است.
جناب پورفسور! به نظر ميرسد كه شما اساسا ميانهاي با صنعت نداريد؟
من مخالف صنعت نيستم! اما میگویم ما براي اينكه به توسعه صنعتی و اقتصادی برسيم، نبايد هزينههاي سنگيني را به کشور تحمیل كنيم.
تجربه ديگر كشورها در اين زمينه يعني هم حل بحران آب و هم صنايع آببر چگونه است؟
در سال 2015 جری براون، فرماندار ایالت کالیفرنیا به منظور مدیریت بحران کم آبی در لسآنجلس دو لایحه قانونیِ محدودیت مصرف آب را به تصویب رساند که نه تنها میزان مصرف آب خانگی شهروندان کالیفرنیا را محدود میكرد، بلکه مصارف آبی خارج از منزل نظیر آبیاریهای فضای سبز را نیز شامل میشد.
ادامه متن
✅ @karkhone