🇺🇿دوستی برایم نوشت: «چون از ازبکستان و تاجیکستان نوشتی و جذاب بود کاش از بزرگترین کتابخانه و انستیتوی شرق شناسی ازبکستان به اسم ابوریحان بیرونی هم می‌نوشتی.» به درخواست آن دوست و امید که این دانسته‌ها برای شما فارسی‌زبان جذاب و جالب باشد:
ازبکستان را بسیاری با سمرقند و بخارا می‌شناسند؛ با گنبدهای فیروزه‌ای، مدرسه‌های باشکوه تیموری و خاطرهٔ جادهٔ ابریشم. اما در پس این شکوه معماری، گنجینه‌ای دیگر نهفته است که کمتر دربارهٔ آن سخن گفته می‌شود: میراث مکتوب فارسی و اسلامی که در کتابخانه‌ها و مراکز پژوهشی این کشور نگهداری می‌شود.
یکی از مهم‌ترین این مراکز، مؤسسهٔ شرق‌شناسی ابوریحان بیرونی در تاشکند است؛ نهادی علمی که از بزرگترین مخازن نسخه‌های خطی شرق به شمار می‌آید و نام دانشمند بزرگ ایرانی ـ خوارزمی، ابوریحان بیرونی، را بر خود دارد. این مؤسسه ده‌ها هزار نسخهٔ خطی و سند تاریخی را در خود جای داده و در میان آن‌ها، آثار فراوانی به زبان فارسی نگهداری می‌شود؛ آثاری که بخشی از حافظهٔ فرهنگی و تاریخی جهان ایرانی را تشکیل می‌دهند.
در این مجموعه نسخه‌های ارزشمندی از متون ادبی، تاریخی، فلسفی، پزشکی، نجومی و عرفانی حفظ شده است؛ از شاهنامه‌های نفیس فردوسی گرفته تا آثار ابن‌سینا، متون تاریخی دوره‌های مختلف اسلامی و رساله‌های علمی و ادبی که طی سده‌ها در شهرهای بزرگ فرهنگی منطقه پدید آمده‌اند. بسیاری از این آثار نه فقط برای پژوهشگران آسیای مرکزی، بلکه برای محققان تاریخ و فرهنگ ایران نیز اهمیتی بنیادین دارند.
اهمیت این گنجینه تا آنجاست که مجموعهٔ نسخه‌های خطی مؤسسهٔ ابوریحان بیرونی در فهرست «حافظهٔ جهانی» یونسکو ثبت شده است؛ افتخاری که تنها نصیب مجموعه‌هایی می‌شود که ارزشی فراتر از مرزهای ملی دارند و بخشی از میراث مشترک بشری به شمار می‌روند.
در کنار این مؤسسه، کتابخانهٔ ملی ازبکستان نیز طی سال‌های اخیر گام‌های مهمی در زمینهٔ حفاظت و دیجیتال‌سازی آثار کمیاب برداشته است. سامانهٔ کتاب‌های نادر و نسخه‌های خطی این کتابخانه امکان دسترسی پژوهشگران به فهرست گسترده‌ای از نسخه‌های خطی، چاپ‌های سنگی و آثار کمیاب را فراهم کرده و بخشی از این میراث را به فضای دیجیتال منتقل ساخته است.
شاید برای بسیاری شگفت‌آور باشد که امروز بخشی از مهم‌ترین منابع مطالعات فرهنگ و ادب فارسی نه در تهران، بلکه در تاشکند، سمرقند و بخارا نگهداری می‌شود. این واقعیت یادآور آن است که تاریخ فرهنگ فارسی، تاریخی فراتر از مرزهای سیاسی امروز دارد؛ تاریخی که در گستره‌ای وسیع از خراسان بزرگ تا ماوراءالنهر شکل گرفته و در طول قرن‌ها میان ملت‌ها و سرزمین‌های گوناگون جریان یافته است.
نسخه‌های خطی تاشکند تنها مجموعه‌ای از کتاب‌های کهن نیستند؛ آن‌ها حافظهٔ زندهٔ تمدنی‌اند که شاعران، دانشمندان، مورخان و اندیشمندان بسیاری در ساختن آن سهم داشته‌اند. هر برگ از این نسخه‌ها گواهی بر پیوندهای عمیق فرهنگی مردمانی است که روزگاری در گستره‌ای مشترک می‌اندیشیدند، می‌نوشتند و میراثی ماندگار برای آیندگان بر جای می‌گذاشتند.
دوست من اشارهٔ درستی داشت، و من از او سپاسگزارم، هنگامی که از ازبکستان سخن می‌گوییم، شایسته است در کنار یادکرد از شکوه سمرقند و بخارا، از این گنجینه‌های خاموش نیز یاد کنیم؛ گنجینه‌هایی که بخشی از تاریخ زبان فارسی و فرهنگ ایرانی را در دل خود حفظ کرده‌اند و همچنان چشم‌انتظار پژوهشگرانی هستند که روایت‌های نهفته در میان سطرهایشان را دوباره به جهان بازگردد.
https://x.com/ShirinRtp/status/2062623294831136880
🇹🇯Ellinne
ازبکستان را بسیاری با سمرقند و بخارا می‌شناسند؛ با گنبدهای فیروزه‌ای، مدرسه‌های باشکوه تیموری و خاطرهٔ جادهٔ ابریشم. اما در پس این شکوه معماری، گنجینه‌ای دیگر نهفته است که کمتر دربارهٔ آن سخن گفته می‌شود: میراث مکتوب فارسی و اسلامی که در کتابخانه‌ها و مراکز پژوهشی این کشور نگهداری می‌شود.
یکی از مهم‌ترین این مراکز، مؤسسهٔ شرق‌شناسی ابوریحان بیرونی در تاشکند است؛ نهادی علمی که از بزرگترین مخازن نسخه‌های خطی شرق به شمار می‌آید و نام دانشمند بزرگ ایرانی ـ خوارزمی، ابوریحان بیرونی، را بر خود دارد. این مؤسسه ده‌ها هزار نسخهٔ خطی و سند تاریخی را در خود جای داده و در میان آن‌ها، آثار فراوانی به زبان فارسی نگهداری می‌شود؛ آثاری که بخشی از حافظهٔ فرهنگی و تاریخی جهان ایرانی را تشکیل می‌دهند.
در این مجموعه نسخه‌های ارزشمندی از متون ادبی، تاریخی، فلسفی، پزشکی، نجومی و عرفانی حفظ شده است؛ از شاهنامه‌های نفیس فردوسی گرفته تا آثار ابن‌سینا، متون تاریخی دوره‌های مختلف اسلامی و رساله‌های علمی و ادبی که طی سده‌ها در شهرهای بزرگ فرهنگی منطقه پدید آمده‌اند. بسیاری از این آثار نه فقط برای پژوهشگران آسیای مرکزی، بلکه برای محققان تاریخ و فرهنگ ایران نیز اهمیتی بنیادین دارند.
اهمیت این گنجینه تا آنجاست که مجموعهٔ نسخه‌های خطی مؤسسهٔ ابوریحان بیرونی در فهرست «حافظهٔ جهانی» یونسکو ثبت شده است؛ افتخاری که تنها نصیب مجموعه‌هایی می‌شود که ارزشی فراتر از مرزهای ملی دارند و بخشی از میراث مشترک بشری به شمار می‌روند.
در کنار این مؤسسه، کتابخانهٔ ملی ازبکستان نیز طی سال‌های اخیر گام‌های مهمی در زمینهٔ حفاظت و دیجیتال‌سازی آثار کمیاب برداشته است. سامانهٔ کتاب‌های نادر و نسخه‌های خطی این کتابخانه امکان دسترسی پژوهشگران به فهرست گسترده‌ای از نسخه‌های خطی، چاپ‌های سنگی و آثار کمیاب را فراهم کرده و بخشی از این میراث را به فضای دیجیتال منتقل ساخته است.
شاید برای بسیاری شگفت‌آور باشد که امروز بخشی از مهم‌ترین منابع مطالعات فرهنگ و ادب فارسی نه در تهران، بلکه در تاشکند، سمرقند و بخارا نگهداری می‌شود. این واقعیت یادآور آن است که تاریخ فرهنگ فارسی، تاریخی فراتر از مرزهای سیاسی امروز دارد؛ تاریخی که در گستره‌ای وسیع از خراسان بزرگ تا ماوراءالنهر شکل گرفته و در طول قرن‌ها میان ملت‌ها و سرزمین‌های گوناگون جریان یافته است.
نسخه‌های خطی تاشکند تنها مجموعه‌ای از کتاب‌های کهن نیستند؛ آن‌ها حافظهٔ زندهٔ تمدنی‌اند که شاعران، دانشمندان، مورخان و اندیشمندان بسیاری در ساختن آن سهم داشته‌اند. هر برگ از این نسخه‌ها گواهی بر پیوندهای عمیق فرهنگی مردمانی است که روزگاری در گستره‌ای مشترک می‌اندیشیدند، می‌نوشتند و میراثی ماندگار برای آیندگان بر جای می‌گذاشتند.
دوست من اشارهٔ درستی داشت، و من از او سپاسگزارم، هنگامی که از ازبکستان سخن می‌گوییم، شایسته است در کنار یادکرد از شکوه سمرقند و بخارا، از این گنجینه‌های خاموش نیز یاد کنیم؛ گنجینه‌هایی که بخشی از تاریخ زبان فارسی و فرهنگ ایرانی را در دل خود حفظ کرده‌اند و همچنان چشم‌انتظار پژوهشگرانی هستند که روایت‌های نهفته در میان سطرهایشان را دوباره به جهان بازگردد.
https://x.com/ShirinRtp/status/2062623294831136880
🇹🇯Ellinne
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment