الیگوپولی قدرتمند فیلیمو و نماوا (3/2)
د:
چرا انحصار بد است؟ انحصار در صنعت رسانه، از دو حیث اقتصادی و فرهنگی پیامدهای منفی دارد. به همین علت، ادغام و تملکهای رسانهای در برخی کشورها هم در حیطه نظارت تنظیمگر تجارت و هم در حیطه نظارت تنظیمگر ارتباطات قرار دارد. به عنوان نمونه در آمریکا، هم FTC (کمیسیون فدرال تجارت) و هم FCC (کمیسیون فدرال ارتباطات) ادغامهای رسانهای را مورد بازبینی قرار میدهند. انحصار از منظر تجاری سبب میشود که اولا آزادی بنگاههای رسانهای جدید برای ورود به بازار سلب شود و ثانیا مصرفکنندگان نیز حق انتخاب محدودتری داشته باشند. از منظر فرهنگی، انحصار سبب کاهش تنوع محتوا (content diversity) است و سبب میشود که نیاز رسانهای بخشهایی از جامعه مورد غفلت قرار گیرد.
در کشورهای با نظام سیاسی مبتنی بر لیبرالدموکراسی، مبنای مداخله تنظیمگر تجارت و تنظیمگر ارتباطات در بحث انحصار رسانهای، حفظ مصالح عمومی مذکور است که با ارزشهایی همچون آزادی بیان، تکثرگرایی و حفظ حقوق اقلیتها مرتبط است. در هر جامعهای بنا به تعریفی که از مصالح عمومی صورت میگیرد، مبنای مداخله تنظیمگر در مسائل مختلف از جمله انحصار رسانهای روشن میگردد. پرسش این است که بر مبنای ارزشهای نظام جمهوری اسلامی چه نوع انحصار رسانهای بد است و چرا باید با آن مقابله کرد؟
ه:
تاکنون روشن گردید که دو اتفاق در بازار محتوا در حال وقوع است: ۱- شکلگیری یک الیگوپولی قدرتمند در بخش خصوصی، که هم جلوی ورود رقبا را میگیرد و هم میتواند جلوی خواستههای نهاد تنظیمگر بایستد؛ ۲- کنار گذاشته شدن نهادهای رسانهای حاکمیتی و شبه حاکمیتی از بازار تولید محتوا.
هر دوی این اتفافات، گویای یک وضعیت انحصاری بغرنج است که حتی با ارزشهای لیبرال دموکراسی نیز در تضاد است. اما این انحصار چه تعارضی با ارزشهای جمهوری اسلامی دارد؟ چنانکه در مقدمه و مواد مختلفی از قانون اساسی تصریح شده، نظام جمهوری اسلامی موظف است که با استفاده از رسانهها به بسط ارزشهای الهی همچون عدالت، دینداری، کرامت انسانی و غیره بپردازد. مکانیزم بازار و استفاده از غریزه سودجویی افراد، هرچند در بسیاری از بخشهای اقتصادی میتواند به حفظ مصالح عمومی کمک کند، اما در بخش فرهنگ لزوما اینچنین نیست. سودجویی بنگاههای رسانهای در بسیاری از موارد سبب میشود که امیال نفسانی انسانها خصوصا قوای شهویّه، غضبیّه و وهمیّه در تولید محتوا مورد هدف قرار گیرد و جامعه به سمت سخیفشدن سوق داده شود. نگاهی به بازار محتوای خارجی و داخلی این مدعا را ثابت میکند، هرچند خارج از جریان اصلی بازار، استثناءاتی نیز وجود دارد. الیگوپولی قدرتمند رسانهای هم حاکمیت را از عرصه تولید و تنظیمگری موثر کنار میگذارد و هم موسسات و نهادهای خصوصی دغدغهمند عرصه فرهنگ را نابود میکند. اما چه باید کرد؟
✅ @karkhone