✳️ بحث در باب ارتباط "استعاره مکنیه" و "تشخیص" و در کنار این‌ها "تشبیه".
❇️ گروهی (گروه الف) معتقدن که هر جا متوجه وجود "تشخیص" شدیم، لامحاله بایستی به وجود "استعاره‌ی مکنیه" هم قائل بشیم. به عبارت دیگه، تشخیص همواره در ساخت استعاره‌ی مکنیه امکان بروز پیدا می‌کنه.
◀️ گروه دیگری(گروه ب) اما معتقدن تشخیص، صرفا از رهگذر استعاره‌ی مکنیه ظهور نمی‌کنه. به عبارت دیگه، تشخیص بجز در ساخت استعاره مکنیه، در ساخت تشبیه هم قابل احرازه.
◀️ مشخصاً محل نزاع این دو گروه، چنین جمله‌ای هست:
۱ ) شمع همچون علی می‌گرید.
◀️ گروه الف، اعتقاد دارن "شمع" شخصیت انسانی خودش رو از رهگذر استعاره به دست آورده.
در همین گروه الف، استدلال‌ها و صورت‌بندی‌ها البته مختلفه:
الف/۱) گریستن یک بار نسبت داده شده به مشبه‌به(علی) و بار دیگه نسبت داده شده به مشبه(شمع). بنابراین بدون هیچ مشکلی استعاره‌ی مکنیه قابل دریافته در این نسبت اخیر. وجود زمینه‌ی تشبیهی، مانع ظهور استعاره‌ی مکنیه نیست.
الف/۲) از دو زاویه میشه بهش نگاه کرد و این درست نیست که به یک نگاه بسنده بشه: از یک زاویه ما تشبیه داریم و از زاویه‌ی دیگه استعاره. نمیشه منکر وجود تشبیه شد، اما از یه نگاه دیگه نمیشه تشخیص رو دریافت کرد و وجود استعاره‌ی مکنیه رو انکار کرد. هر تشخیصی استعاره‌ی مکنیه‌ست و لاغیر.
الف/۳) ما در وجه‌شبه(گریستن) با استخدام مواجهیم. گریستن برای مشبه‌به(علی) در معنای حقیقی‌ش و برای مشبه(شمع) در معنای مجازی خودش یعنی "ذوب‌شدن" به کار رفته. از ارتباط وجه‌شبه با مشبه (گریستن شمع) تشخیص ظهور کرده و این تشخیص هم نوعی استعاره‌ی مکنیه‌ست.
الف/۴) شمع از پیش و در ذهن شاعر/نویسنده ابتدا انسان تصور شده و سپس در زنجیره‌ی کلام وارد شده و شخصیت خودش رو از همنشینی با سایر اجزای ظاهر کلام نگرفته. به عبارت دیگه تشخیص باز هم در قالب استعاره‌ی مکنیه ممکن شده.
◀️ گروه ب اما، بر این باوره که از حیث سنت، استعاره‌ی مکنیه صورت فشرده‌ی تشبیه هست؛ یعنی درک ما از استعاره‌ی مکنیه‌ای چون:
● شمع می‌گرید.
این هست:
○ شمع [همچون انسان] می‌گرید.
در هر دو شکل، وجه‌شبه(گریستن) که یک حس و فعل انسانی هست، از مشبه‌به(انسان) اخذ شده و به مشبه(شمع) نسبت داده شده؛ با این تفاوت که در ساخت تشبیه، "مشبه‌به" در کلام ظاهره، اما در ساخت استعاره، مشبه‌به "کاهش" پیدا کرده. بنابراین ظهور و عدم ظهور مشبه‌به در شخصیت‌دار شدن شمع تاثیری نداره. به عبارت دیگه، تشخیص در هر دو ساختِ تشبیه و استعاره مکنیه، امکان وقوع داره.
گروه ب در جواب جزئیات مدعیات گروه الف هم توضیحاتی متناظر ارائه میده:
ب/۱) مشبه‌به(علی) که از مصادیق انسان هست، بالفعل در کلام اومده، بنابراین استعاره‌ای وجود نداره! پس نمیشه با پارچه‌انداختن روی مشبه‌به، وجه‌شبه رو نسبت داد به مشبه و مدعی شد ما استعاره‌ی مکنیه داریم! این تناقض محرزی هست.
ب/۲) نگاه از دو زاویه هم مبتلا به همون تناقضه. نمیشه در صورت کلام به استعاره و تشبیه یکجا قائل شد. مشکل این گروه اینه که تشخیص رو از پیش به استعاره‌ی مکنیه گره زده‌ن و هر جا تشخیص احساس می‌کنن دنبال توجیه استعاری قضیه هستن!
ب/۳) قائل‌شدن به استخدام تناقض رو مضاعف می‌کنه! تناقض اول همونه که توضیح دادیم: نمیشه استعاره و تشبیه رو یکجا داشته باشیم در اون جمله و با اون شرایط. اما تناقض جدید اینه که اگر "گریستن" رو در نسبت با "شمع" مجازاً بمعنای "ذوب‌شدن" بگیریم، عملاً منکر وجود تشخیص شدیم! ذوب‌شدنِ شمع که دیگه عملی انسانی نیست. پس کسی که با قائل‌شدن به استخدام به استعاره‌ی مکنیه و تشخیص هم قائل میشه دچار تناقض پیچیده‌ست.
ب/۴) ما زمانی می‌تونیم به استعاره بودن عنصری زبانی اذعان کنیم که "قرینه" داشته باشیم براش. بدون این ضابطه استعاره و غیر استعاره مفهوم خودش رو از دست میده. پس نمیشه قائل شد به اینکه شاعر از پیش و در ذهن خودش شمع رو انسان تصور کرده و بعد در جمله بکار برده!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ گروهی (گروه الف) معتقدن که هر جا متوجه وجود "تشخیص" شدیم، لامحاله بایستی به وجود "استعاره‌ی مکنیه" هم قائل بشیم. به عبارت دیگه، تشخیص همواره در ساخت استعاره‌ی مکنیه امکان بروز پیدا می‌کنه.
◀️ گروه دیگری(گروه ب) اما معتقدن تشخیص، صرفا از رهگذر استعاره‌ی مکنیه ظهور نمی‌کنه. به عبارت دیگه، تشخیص بجز در ساخت استعاره مکنیه، در ساخت تشبیه هم قابل احرازه.
◀️ مشخصاً محل نزاع این دو گروه، چنین جمله‌ای هست:
۱ ) شمع همچون علی می‌گرید.
◀️ گروه الف، اعتقاد دارن "شمع" شخصیت انسانی خودش رو از رهگذر استعاره به دست آورده.
در همین گروه الف، استدلال‌ها و صورت‌بندی‌ها البته مختلفه:
الف/۱) گریستن یک بار نسبت داده شده به مشبه‌به(علی) و بار دیگه نسبت داده شده به مشبه(شمع). بنابراین بدون هیچ مشکلی استعاره‌ی مکنیه قابل دریافته در این نسبت اخیر. وجود زمینه‌ی تشبیهی، مانع ظهور استعاره‌ی مکنیه نیست.
الف/۲) از دو زاویه میشه بهش نگاه کرد و این درست نیست که به یک نگاه بسنده بشه: از یک زاویه ما تشبیه داریم و از زاویه‌ی دیگه استعاره. نمیشه منکر وجود تشبیه شد، اما از یه نگاه دیگه نمیشه تشخیص رو دریافت کرد و وجود استعاره‌ی مکنیه رو انکار کرد. هر تشخیصی استعاره‌ی مکنیه‌ست و لاغیر.
الف/۳) ما در وجه‌شبه(گریستن) با استخدام مواجهیم. گریستن برای مشبه‌به(علی) در معنای حقیقی‌ش و برای مشبه(شمع) در معنای مجازی خودش یعنی "ذوب‌شدن" به کار رفته. از ارتباط وجه‌شبه با مشبه (گریستن شمع) تشخیص ظهور کرده و این تشخیص هم نوعی استعاره‌ی مکنیه‌ست.
الف/۴) شمع از پیش و در ذهن شاعر/نویسنده ابتدا انسان تصور شده و سپس در زنجیره‌ی کلام وارد شده و شخصیت خودش رو از همنشینی با سایر اجزای ظاهر کلام نگرفته. به عبارت دیگه تشخیص باز هم در قالب استعاره‌ی مکنیه ممکن شده.
◀️ گروه ب اما، بر این باوره که از حیث سنت، استعاره‌ی مکنیه صورت فشرده‌ی تشبیه هست؛ یعنی درک ما از استعاره‌ی مکنیه‌ای چون:
● شمع می‌گرید.
این هست:
○ شمع [همچون انسان] می‌گرید.
در هر دو شکل، وجه‌شبه(گریستن) که یک حس و فعل انسانی هست، از مشبه‌به(انسان) اخذ شده و به مشبه(شمع) نسبت داده شده؛ با این تفاوت که در ساخت تشبیه، "مشبه‌به" در کلام ظاهره، اما در ساخت استعاره، مشبه‌به "کاهش" پیدا کرده. بنابراین ظهور و عدم ظهور مشبه‌به در شخصیت‌دار شدن شمع تاثیری نداره. به عبارت دیگه، تشخیص در هر دو ساختِ تشبیه و استعاره مکنیه، امکان وقوع داره.
گروه ب در جواب جزئیات مدعیات گروه الف هم توضیحاتی متناظر ارائه میده:
ب/۱) مشبه‌به(علی) که از مصادیق انسان هست، بالفعل در کلام اومده، بنابراین استعاره‌ای وجود نداره! پس نمیشه با پارچه‌انداختن روی مشبه‌به، وجه‌شبه رو نسبت داد به مشبه و مدعی شد ما استعاره‌ی مکنیه داریم! این تناقض محرزی هست.
ب/۲) نگاه از دو زاویه هم مبتلا به همون تناقضه. نمیشه در صورت کلام به استعاره و تشبیه یکجا قائل شد. مشکل این گروه اینه که تشخیص رو از پیش به استعاره‌ی مکنیه گره زده‌ن و هر جا تشخیص احساس می‌کنن دنبال توجیه استعاری قضیه هستن!
ب/۳) قائل‌شدن به استخدام تناقض رو مضاعف می‌کنه! تناقض اول همونه که توضیح دادیم: نمیشه استعاره و تشبیه رو یکجا داشته باشیم در اون جمله و با اون شرایط. اما تناقض جدید اینه که اگر "گریستن" رو در نسبت با "شمع" مجازاً بمعنای "ذوب‌شدن" بگیریم، عملاً منکر وجود تشخیص شدیم! ذوب‌شدنِ شمع که دیگه عملی انسانی نیست. پس کسی که با قائل‌شدن به استخدام به استعاره‌ی مکنیه و تشخیص هم قائل میشه دچار تناقض پیچیده‌ست.
ب/۴) ما زمانی می‌تونیم به استعاره بودن عنصری زبانی اذعان کنیم که "قرینه" داشته باشیم براش. بدون این ضابطه استعاره و غیر استعاره مفهوم خودش رو از دست میده. پس نمیشه قائل شد به اینکه شاعر از پیش و در ذهن خودش شمع رو انسان تصور کرده و بعد در جمله بکار برده!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment