✳️ کاریکلماتور چیست ؟ و نمونه های از آن

❇️ کاریکلماتور واژه‌ای است که از ترکیب دو واژه: کاریکاتور و کلمه ساخته شده است و در اصطلاح نوعی جمله قصار یا کلام کوتاه منثور است که معمولاً به یک نکته طنزآمیز یا جدی می‌پردازد
مثل:« موش غذای متحرک گربه است» که بیانی طنزآمیز دارد اما این نمونه بیان جدی دارد: «وقتی گل پرپر می‌شود شبنم سقوط می‌کند»

کاریکلماتور‌ها لطیفه‌هایی هستند که برخی دارای شوخ طبعی و طنز هستند بعضی بیانی عاشقانه دارند و گاهی هم به موضوعات حکمی و فلسفی نزدیک می‌شوند، گاهی هم به مسائل اجتماعی و سیاسی و درد و رنج‌های جامعه می‌پردازند البته با کمی اغراق و نیشخندی کنایه آمیز

اساس آفرینش کاریکلماتور مضمون پردازی و تصویرسازی است لذا شاعر یا نویسنده باذوق بی نظیر خود و یاری گرفتن از امکانات و شگردهای ادبی و تخیلی همچون: تشبیه، استعاره، ایهام، تشخیص، آشنایی زدایی و مراعات نظیر جملاتی جذاب، پرمغز و خواندنی می‌آفرینند و تصویری را در ذهن خواننده نقش می‌زنند

وجه مشترک اغلب کاریکلماتورها نمایاندن جلوه‌های بدیع زندگی و مضمون پردازی در مورد آنهاست نویسندهٔ مبتکر با تخیل قوی خود و الهام از پدیده‌ها و سوژه‌های روزمره با کشف رابطه‌های تازه دریافت‌ها و تصورات و تصویرهای خود را می‌آفریند

اصطلاح کاریکلماتور را اولین بار احمد شاملو شاعر معاصر ابداع کرد و اولین کسی که به طور جدی به این نوع ادبی پرداخت پرویز شاپور بود که در سال ۱۳۵۰ کتابی حاوی کاریکلماتورهای خود را منتشر کرد

چنانچه بخواهیم با مقداری مسامحه در گذشته ادبی ایران رد پایی از این نوع ادبی بیابیم می‌توان به شطحیات عارفان و صوفیان اشاره کرد

🔰نمونه های کاریکلماتور:

🔹پرویز شاپور :

🔆اگر بخواهم پرنده را محبوس کنم قفسی به بزرگی آسمان می‌سازم

🔆غم کلکسیون خنده‌ام را به سرقت برد
🔆 به عقیده گیوتین سر آدم زیادیست

🔆 قلم کم حرف عمرش طولانی می‌شود

🔆با دیدن قبض آب برق از سرش پرید

🔆 ذهنم کلمات را به بازی گرفته و رفتارم زندگی را

🔆چون ریاضی نمی دانست دیگران راآدم حساب نمی کرد
                       
🔆معلمی شغلی با کلاس است
                        
🔆سنگ انچنان به آینه اصابت کرد که تصویرم به سوی سطل زباله پر کشید
                      
🔆هنگام حفاری روزنه ی امیدم آرزوهای برباد رفته به ریشم می خندند
                         
🔆به حال عاشقی اشک می ریزم که موجودی گامهایش نرسیده به کوی یار ته می کشد
                        
🔆بدون عینک تمام سازها را تار می بینم
                          
🔆نقاش فقیر خجالت می کشید
                           
🔆بعضی برای سربلندی دیگران تاکمر خم می شوند
                            
🔆سایه ی چهار نژاد یک رنگ است
                             
🔆مطالعه در گورستان احتیاج به ورق زدن سنگ قبرها ندارد
                            
🔆شمع برای اینکه نمی تواند خاکستری از خود به جا بگذارد اشک می ریزد
                           
🔆عاشق گربه ای هستم که لب حوض فقط غرق تماشای ماهی ها می شود
                        
🔆آفتاب وباران دست هم را به گرمی دررنگین کمان می فشارند
                         
🔆دررودخانه ای که ازسراب سرچشمه بگیرد ماهی ها آرزوی دیدن دریا را به گور می برند
                           
🔆پروانه آنچنان باگل پاییزی تصادف کرد که درآغوش هم پرپر شدند

🔹محمد تقی حرآبادی:

👈آنقدر آزاده باش که در خیابان‌های ذهنت منع رفت و آمد نباشد

👈با آنکه آدم خــود خواهیست، عمریست که خودش را گم کرده

👈آنقدر به عقایدمان آب بستند، که ذخیرهٔ 600 ساله آب را در 30 سال تمام کردند

👈اگر پول نداشــته باشی، قصاب سرکوچه هم بهت دل نمی‌دهد

👈باران آدمها را از سوراخ چترشان می‌شناسد

👈بعد از این که دسته گل ها را به آب دادند، آب لوله‌کشی شد

👈آنقدر از سر کچلم گفتم که زبانم مو  در آورد

👈هر وقت آب از آسیاب بیفته، نان گران میشه

👈مسئول استخدام از خانم پرسید تخصص شما چیست؟ جواب داد زیبا سازی

👈باران آنقدر دیر آمد که از خجالت آب شد

👈باور کن اگر دلم برای دیدنت پر نمیزد، پرواز هیچ پرنده‌ای را باور نمیکردم

👈در  سیبستان ممنوعت قدم  میزنم، شاید سیبی به احترام جاذبه فرود آید

👈امید به وعده‌هایت اگر سر خرمن هم باشد، ارزش درو کردن را دارد

👈خوب شد نوروز آمد، وگرنه بهان‌های نداشتم از دست روزهای کهنه رها شوم

👈بسکه بی‌گدار به آب میزد، آب از سرش گذشت

👈 بسکه گرسنهٔ اندیشه بود، افکار خودش را می‌خورد

🔹حسین مقدسی:

👈سگ سوزن خورده از سوزن بانی که غذایش را سگ خور کرده می‌ترسد

👈ممنوع التصویر بود آینه نادیده‌اش گرفت

👈سبک مغز با همه سرسنگین است

👈بحث کلامی می‌کردند با هم دو ناشنوا

👈 به جان کندن گور خودش را کند گورکن پیر

✍حسن حاج صدری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan