جام جم در ادبیات عرفانی
در ادبیات عرفانی جام جم، دل انسان است که آن را گاه عرش خداوند نامیدهاند.
حافظ جام جم را مجموعهای از تواناییهایی میداند که خداوند درون انسان به ودیعه نهاده و آن را گوهری میشمارد که در صدف کون و مکان نمیگنجد.
دیگر آنکه مفهوم جام جم مفهومی مادّی نیست و از جهانی دیگر در وجود انسان به ودیعت نهاده شده است:
در ابیات دیگری حافظ بر این مسئله تأکید دارد که برای کشف جام جم و نیز بهره بردن از آن، باید صفاتی را کسب کرد و آمادگیهایی را در خود پدید آورد.
برای دریافت رازهای جام جم، باید خاک در میخانه را بر چشم سود و از تعلّقات مادّی رهایی یافت.
شراب در اینجا نماد فیض خداوندی است که به سالک در رها شدن از وابستگیهای دنیایی کمک میکند.
در انتهای این حرکت و تلاش برای کشف جام جم، آن چه عارف به دست میآورد مجموعهای از قدرتهای درونی است.
کسی که به جام جم دست یافته، هیچ گاه نومید نمیشود و میتواند خود را برای مقابله با هیجانات مختلف زندگی آماده سازد.
حافظ در توضیح این مفهوم تصویر زیبایی به کار برده است:
دلی که غیب نمای است و جام جم دارد
ز خاتمی که دمی گم شود چه غم دارد
دلی که جام جم یافته، از اتّفاقات روزمرۀ زندگی اندوهگین نمیشود به این معنی که با دستیابی به تواناییهای درونی شرایط مختلف زندگی نمیتواند ما را تحت تأثیر خود قرار دهد، بلکه آنها را موقعیتهای زودگذری می دانیم که لازمۀ زیستن در این دنیا است.
- استاد دکتر هما میرزا وزیری
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan