بازگشت به بنیادهای علم سیاست
چنانکه برخی شارحان اشاره کردهاند مواجهه لئو اشتراوس با سنت فلسفه سیاسی با مواجهه هوسرل با «بحران علوم اروپایی» قابل مقایسه است. همچنان که هوسرل میخواهد با «تقلیل پدیدارشناسانه» مجدداً به دریافتهای اولیه و بنیادین از زندگی بازگردد، اشتراوس نیز میخواهد علم سیاست را مجدداً به زندگی سیاسی یعنی به دیدگاه شهروند عادی و سیاستمدارِ درگیرِ عمل نزدیک کند. برای این منظور او به خاستگاه علم سیاست بازمیگردد، یعنی به لحظهای که زندگی مدنی برای نخستین بار آغاز شد و با ظهورِ اولین بحرانها پرسش از این زندگی نیز به تدریج شکل گرفت. او در جستار «درباره فلسفه سیاسی کلاسیک» به این نکته اشاره میکند که فلسفه سیاسی کلاسیک به گونهای مستقیم به زندگی سیاسی مربوط است و تنها پس از اینکه فیلسوفان سیاسی کلاسیک کار فکری خویش را به پایان بردند، «فلسفه سیاسی» به شکل قطعی نضج گرفت. به عبارت دیگر تأملات سقراط، افلاطون، گزنوفون، ارسطو و دیگران در مواجهه مستقیم با مسائل شهر در حال شکلگیری است. این متفکران وارث تفکر سیاسیای پیش از خود نیستند، بلکه بر اساس دریافتی مستقیم و بیواسطه از حیات سیاسی آتن و احیاناً جوامع دیگر به تفکر خویش سامان میدهند. تنها در پایان دوره کلاسیک یونانی است که میتوان گفت چیزی به نام فلسفه سیاسی شکل میگیرد. پس از این دوران فیلسوفان بعدی دیگر چنین مواجهه مستقیمی با سیاست ندارند و نقطه عزیمت همگی در تأمل بر سیاست سنتی فلسفی است نه زندگی سیاسی. به عبارت دیگر مواجهه آنان با سیاست همواره به میانجی سنتی است که پیش از آنان مستقر شده است. اما فیلسوفان کلاسیک در آغازِ زندگی مدنی جای گرفتهاند، بنابراین اندیشهشان به طبیعتِ امورِ سیاسی نزدیکتر است. پدیدهای که امروز عالمگیر شده است، یعنی زندگی در «پولیس»، روزگاری در آتن آغاز شد و نخستین تأملات بر این پدیده طبیعیترین شیوه تفکر بر این پدیده بود. اشتراوس میخواهد آگاهی سیاسی مدرن را که حاصل تهنشین شدن قرنها نظریهپردازی است، همچون باستانشناسی صبور لایهلایه بتراشد تا به دریافتهای اولیه و طبیعی این آگاهی از امر سیاسی برسد. این دریافتها را میتوانیم در آثار فیلسوفان و متفکران سیاسی کلاسیک پیدا کنیم. بنابراین دلیل اهمیت فلسفه سیاسی کلاسیک نزد اشتراوس علاقه به عتیقهجات نیست، بلکه بازگشت به لحظه اولیه شکلگیری عقلانیت سیاسی است، لحظهای که عقل از سیطره اسطوره رها میشود و میکوشد زندگی سیاسی را به گونهای مستقل بفهمد و بسنجد. دلیل برتری کلاسیکها نیز همینجا ست: آنها در صدر سنتی هستند که ما در انتهای آن هستیم، بازگشت به کلاسیکها، رجوع به شفافیت اولیه نخستین عقلگرایان است. احیاء دریافتهای آنها از زندگی سیاسی باید سنگ بنای آفرینش هر گونه فلسفه سیاسی تازه در آينده باشد.
#بابک_مینا
@Ellinne