✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

◀️ لب

لب دو ویژگی دارد یکی رنگ سرخ و دیگری شیرینی. رنگ سرخ در نظر اول دیده می‌شود اما برای شیرینی باید آنرا چشید. شاعر خندیدن شاعر را موجب روان شدن شکر دانسته که احتمالا منظورش نمایان شدن دندانهای سفید است:

گر بخندد یک زمان آن لب شکر گردد روان
ور بجنبد یک زمان آن زلف مشک ارزان شود

(ص ۳۲)

آمد دو لب تو را ز شکر نفری
کز هر سخنی همی فشاند شکری

(ص ۳۲۱)

در این بیت نیز شاعر از چشیدن لب سر باز می‌زند زیرا لبش شکری است که اگر مکیده شود آب می‌گردد:

آن لب نمزم گر چه مرا آن سازد
زیرا که شکر چون بمزی بگدازد

(۳۱۲)

✅ تشبیه لب به یاقوت و شکر:

بدندان و لبش بنگر بعبرت
دو معنی هر یکی را بود همبر

یکی لؤلوی عمانی و پروین
یکی یاقوت رمّانی و شکر

(ص ۴۷)

✅ تشبیه به مرجان سرخ:

جام از لب تو گونه مرجان گیرد
وز جعد تو باد بوی ریحان گیرد

(ص ۳۱۲)

✅ تشبیه به می‌و شراب سرخ:

دو لب چو مدام داری و زلف چو دام
من مانده بدام دایم از بهر مدام

(ص ۳۱۵)

گر ماه به غالیه مطوق داری
چون رنگ لبان می‌مروق داری

(ص ۳۲۰)

✅ تشبیه به عقیق سرخ:

دادمش دو بوسه بر کجا؟ بر لب بر
لب بود؟ نه، چه بود؟ عقیق، چون بد؟ چو شکر.

(ص ۳۱۴)

✅ تشبیه به عناب:

ای رخ نه رخی که لاله سیرابی

⚛️ این عضو در شعر بیدل نیز به احجار کریمه سرخ رنگ تشبیه می‌شود زیرا مهمترین ویژگی لب همان سرخی است. حال چه با تعبیر عاشقانه یا تعبیر عارفانه.

◀️یاقوت

سرخی این سنگ گران قیمت سبب تشبیه لعل به آن است. بیدل مطابق سبک خود، ساختار شعری برای خودترسیم می‌کند و بر اساس آن بنای شعر خود را به پا می‌دارد. در این بیت علاوه بر لعل یاقوت و آتش را هم می‌بینیم که تداعی کننده لب است:

ز حرف طاقت گداز لعلت دمی به جرأت دچار گردم
که همچو یاقوتم آب و آتش عنان پرواز رنگ گیرد

(۳۳۰)

◀️ لعل

تبسم ریز لعلش گر نشان پرسد غبارم را
ببوسد تا قیامت بوی گل خاک مزارم را

(ص ۱۳۸)

ای قدح‌گوش شو و مژدهٔ مستی دریاب
گرم نطقی است‌کنون لعل خموش مینا

می‌کشد جلوهٔ لعل تو به‌کیفیت می
آب حسرت ز لب خنده‌فروش مینا

(ص ۱۲۵)

از ادب پرورده‌های حسرت لعل توام
ناله ام چون موج گوهر نیست جز زیر نقاب

(ص ۲۷۶)

گر لعل خموشت کند آهنگ نواها
دشنام دعاها و بروهاست بیاها

(ص ۲۲۲)

✅ تشبیه به شکر

شیرینی لب معشوق در ادبیات کاربرد دارد و غالباً به شکر تشبیه می‌شود. این شیرینی در شعر بدیل بیشتر مربوط به سخنان شیرین است. این تعبیر را در آوردن لفظ طوطی هم می‌توان دید زیرا طوطی را شیرین سخن می‌گویند.

زبان حال خط دارد حدیث شکر لعلش

⚛️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

✅ لب در شعر صائب

پراکندگی ابیات صائب در توصیف لبان معشوق در سراسر دیوان او قدرت او را در تسلط به سنت ادبی و مضمون یابی و نازک خیالی نشان می‌دهد. در شعر صائب لب معمولاً به احجار کریمه مانند یاقوت، لعل، عقیق و عناصر سرخ رنگی مانند شراب، می، خون، آتش و همچنین شکر، آب حیوان، پسته، تشبیه می‌شود.

نعل در آتش گذارد روی گرمت بوس را
زخمی دندان کند لعلت لب افسوس را

(ص ۴۷)

دیدن لعل لبش خاموش می‌سازد مرا
تنگ ظرفم رنگ می‌مدهوش می‌سازد مرا

(ص ۶۶)

تناسب لعل و بدخشان در تشبیه لب به لعل و همچنین خون که تداعی گر سرخی لب است:

چون به خاطر آن دو لعل آبدار آید مرا
صد بدخشان اشک خونین در کنار آید مرا

(ص ۷۵)

ترسم آخر ذکر خیر اختلاط این گروه
بر زبانها افکند لعل سخنگوی تو را

(ص ۲۰)

شد صبح قیامت ز لب لعل تو پرشور
می خواست نمکدان چنین خوان قیامت

(ص ۱۰۷۶)

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan