آیا سدسازی یک راه حل پایدار برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و کم آبی است؟
مطلبی در کانال سازگاری با کم‌آبی منتشر شده با عنوان «نقش سدها در سازگاری با کم آبی و در آخر نتیجه گیری شده که بسیاری از مناطق کشور بخصوص در مناطق ساحلی زمان تمرکز حوضه کوتاه است و با وقوع بارش و ایجاد سیلاب این منابع آبی سریعا از دسترس خارج شده و به دریا تخلیه می شوند و امکان استفاده از آنها بدون احداث سازه ذخیره از قبیل سد غیرممکن خواهد بود.
در حال حاضر سدها جز مولفه های اصلی منابع آب در کشورهای جهان هستند و یکی از مهمترین موارد تامین آب در کشور هستند. تاکنون در کشور 700 سد در حال بهره برداری و ساخت است که بیشتر این سدها اهداف شرب و صنعت دارد و تعدادی از آنها با چند هدف هستند و برای تولید انرژی برق آبی از آن استفاده می‌شود. افزایش جمعیت و نیازها ی مصرف ضرورت نگهداری و تامین آب را بیشتر از پیش می‌کند» .!!!
هرچند این کانال راه پاسخگویی ندارد، اما سوال اینجاست که چگونه است که استان خوزستان با دارا بودن 13 سد «ترین» در ایران یکی از پرتنش آبی ترین مناطق ایران است؟ بعد از آن وضعیت استان فارس در حوضه آبریز کُر و دریاچه ارومیه نیز قابل تامل است.
البته همین موارد برای اثبات این موضوع که سدسازی غیراصولی و سیاسی چه بلایی بر سر این مناطق آورده است برای تأمل در این جمله که سدسازی راهی برای سازگاری با کم‌آبی پنداشته شود کافی است.
خوشبختانه برای اثبات این ادعا شواهد عینی به حد کافی وجود دارد. وضعیت منطقه بختگان و طشک، دشت کربال در استان فارس، نخلستان های خوزستان، هورالعظیم، آثار مخرب ۷۴ سد اطراف دریاچه ارومیه و.. که در کنار کشاورزیِ فاجعه بار تبدیل به کانون انباشت ابرچالش های زیست محیطی و اجتماعی شده اند گواه این است که سدسازی و کشاورزی به شیوه کنونی نه تنها راه حل سازگاری با کم‌آبی و تغییرات اقلیمی نیست، و حتی در جهت سازگاری با کم‌آبی و تغییرات اقلیمی برخی از این سدها باید برچیده شده و جریان طبیعی اکوسیستم برای تداوم حیات برقرار شود.
«از طرفی مطالعات صورت گرفته توسط معاون وزیر جهاد کشاورزی با همکاری مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران و همچنین گزارش‌های فائو نشان می دهد که مقدار آب تلف شده ناشی از ضایعات کشاورزی در ایران به میزان ۹/۳ و حتی بنا به آمار فائو ١٣ میلیارد مترمکعب معادل حدود ۴۵ درصد حجم ذخیره شده کل سدهای کشور (سال ۹۲-۹۳) است که ارزش اقتصادی آن بیش از ۲/۸ میلیارد دلار معادل ۳۶۴ هزار میلیارد ریال است.»
اما باوجود این در همین سالها هزاران میلیارد ریال صرف سدسازی شده و تقریبا هیچ اقدامی برای بهبود وضعیت آب در کشاورزی و نجات آب‌هاي زيرزميني و کاهش اتلاف آب از داشت تا برداشت و عرضه محصولات کشاورزی به بازار صورت نگرفته و منابع زیرزمینی قربانی تعارض منافع نهادی و گعده های سیاسی شده اند.
در جهت سازگاری با کم‌آبی نجات آب‌هاي زيرزميني با سرمایه گذاری هم سطح و اندازه سدسازی بر همه راههای دیگر اولویت دارد. کشاورزی ستون فقرات معیشت کشور، امنیت غذایی و امنیت ملی است و بدون سرمایه گذاری کلان برای نجات آب‌هاي زيرزميني و اصلاح روش‌های کشاورزی؛ بدون تردید سازگاری با کم‌آبی با روش‌های قهری، رانتی و مداخلات سیاسی شکست خواهد خورد.
سازگاری با کم‌آبی یک امر اجتماعی و زیست محیطی در جهت توسعه پایدار است و پیشران آن کنترل سختگیرانه عرضه آب از یکسو و مدیریت تقاضا و مصرف با تغییر الگوی کشاورزی و استفاده از فناوری، تغذیه، معیشت و همچنین تغییرات اجتماعی و فرهنگی از سوی دیگر است.
متأسفانه در کشور ما مدیریت سازگاری با کم‌آبی را که مساله ای به شدت اجتماعی و محیط زیستی است را به دست همان مهندسانی سپرده اند که خود ایجاد‌کننده این فاجعه های حال حاضرند و جالب است که همان‌ها که سالها درباره پیوست اجتماعی و فرهنگی و زیست محیطی پروژه ها سکوت کرده و حتی توجیه گر اهمالکاریها بوده اند؛ هم اکنون میدان دار گفتگو درباره چالش های بخش اجتماعی آب شده اند!!!
سوالی که مدیران آب باید پاسخ دهند این است که آیا حاضرند بر خلاف منافع گعده های سیاسی همان میزان سرمایه گذاری که برای پروژه های سدسازی و انتقال آب اختصاص می‌دهند برای نجات آب‌هاي زيرزميني نیز اختصاص دهند؟ آیا همانطور که دلسوخته تولید و اشتغال صنایع فولاد و پتروشیمی و.. هستند برای کشاورزی هم خود را مسئول می‌دانند؟ و این که در کمیته سازگاری با کم‌آبی چند جامعه شناس، روان شناس اجتماعی، اقتصاد دان، حقوق دان، متخصص توسعه پایدار (از تمام نقاط ایران و نه فقط چند دانشگاه تهران که پا در هیچ روستایی نگذاشته اند) برای مدیریت تقاضا، تنظیم قوانین بازار و اقتصاد آب، متقاعدسازی ذینفعان و جوامع محلی و.. حضور دارند؟ / مهتا بذرافکن
🆔 @RuralWomenIssues
مطلبی در کانال سازگاری با کم‌آبی منتشر شده با عنوان «نقش سدها در سازگاری با کم آبی و در آخر نتیجه گیری شده که بسیاری از مناطق کشور بخصوص در مناطق ساحلی زمان تمرکز حوضه کوتاه است و با وقوع بارش و ایجاد سیلاب این منابع آبی سریعا از دسترس خارج شده و به دریا تخلیه می شوند و امکان استفاده از آنها بدون احداث سازه ذخیره از قبیل سد غیرممکن خواهد بود.
در حال حاضر سدها جز مولفه های اصلی منابع آب در کشورهای جهان هستند و یکی از مهمترین موارد تامین آب در کشور هستند. تاکنون در کشور 700 سد در حال بهره برداری و ساخت است که بیشتر این سدها اهداف شرب و صنعت دارد و تعدادی از آنها با چند هدف هستند و برای تولید انرژی برق آبی از آن استفاده می‌شود. افزایش جمعیت و نیازها ی مصرف ضرورت نگهداری و تامین آب را بیشتر از پیش می‌کند» .!!!
هرچند این کانال راه پاسخگویی ندارد، اما سوال اینجاست که چگونه است که استان خوزستان با دارا بودن 13 سد «ترین» در ایران یکی از پرتنش آبی ترین مناطق ایران است؟ بعد از آن وضعیت استان فارس در حوضه آبریز کُر و دریاچه ارومیه نیز قابل تامل است.
البته همین موارد برای اثبات این موضوع که سدسازی غیراصولی و سیاسی چه بلایی بر سر این مناطق آورده است برای تأمل در این جمله که سدسازی راهی برای سازگاری با کم‌آبی پنداشته شود کافی است.
خوشبختانه برای اثبات این ادعا شواهد عینی به حد کافی وجود دارد. وضعیت منطقه بختگان و طشک، دشت کربال در استان فارس، نخلستان های خوزستان، هورالعظیم، آثار مخرب ۷۴ سد اطراف دریاچه ارومیه و.. که در کنار کشاورزیِ فاجعه بار تبدیل به کانون انباشت ابرچالش های زیست محیطی و اجتماعی شده اند گواه این است که سدسازی و کشاورزی به شیوه کنونی نه تنها راه حل سازگاری با کم‌آبی و تغییرات اقلیمی نیست، و حتی در جهت سازگاری با کم‌آبی و تغییرات اقلیمی برخی از این سدها باید برچیده شده و جریان طبیعی اکوسیستم برای تداوم حیات برقرار شود.
«از طرفی مطالعات صورت گرفته توسط معاون وزیر جهاد کشاورزی با همکاری مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران و همچنین گزارش‌های فائو نشان می دهد که مقدار آب تلف شده ناشی از ضایعات کشاورزی در ایران به میزان ۹/۳ و حتی بنا به آمار فائو ١٣ میلیارد مترمکعب معادل حدود ۴۵ درصد حجم ذخیره شده کل سدهای کشور (سال ۹۲-۹۳) است که ارزش اقتصادی آن بیش از ۲/۸ میلیارد دلار معادل ۳۶۴ هزار میلیارد ریال است.»
اما باوجود این در همین سالها هزاران میلیارد ریال صرف سدسازی شده و تقریبا هیچ اقدامی برای بهبود وضعیت آب در کشاورزی و نجات آب‌هاي زيرزميني و کاهش اتلاف آب از داشت تا برداشت و عرضه محصولات کشاورزی به بازار صورت نگرفته و منابع زیرزمینی قربانی تعارض منافع نهادی و گعده های سیاسی شده اند.
در جهت سازگاری با کم‌آبی نجات آب‌هاي زيرزميني با سرمایه گذاری هم سطح و اندازه سدسازی بر همه راههای دیگر اولویت دارد. کشاورزی ستون فقرات معیشت کشور، امنیت غذایی و امنیت ملی است و بدون سرمایه گذاری کلان برای نجات آب‌هاي زيرزميني و اصلاح روش‌های کشاورزی؛ بدون تردید سازگاری با کم‌آبی با روش‌های قهری، رانتی و مداخلات سیاسی شکست خواهد خورد.
سازگاری با کم‌آبی یک امر اجتماعی و زیست محیطی در جهت توسعه پایدار است و پیشران آن کنترل سختگیرانه عرضه آب از یکسو و مدیریت تقاضا و مصرف با تغییر الگوی کشاورزی و استفاده از فناوری، تغذیه، معیشت و همچنین تغییرات اجتماعی و فرهنگی از سوی دیگر است.
متأسفانه در کشور ما مدیریت سازگاری با کم‌آبی را که مساله ای به شدت اجتماعی و محیط زیستی است را به دست همان مهندسانی سپرده اند که خود ایجاد‌کننده این فاجعه های حال حاضرند و جالب است که همان‌ها که سالها درباره پیوست اجتماعی و فرهنگی و زیست محیطی پروژه ها سکوت کرده و حتی توجیه گر اهمالکاریها بوده اند؛ هم اکنون میدان دار گفتگو درباره چالش های بخش اجتماعی آب شده اند!!!
سوالی که مدیران آب باید پاسخ دهند این است که آیا حاضرند بر خلاف منافع گعده های سیاسی همان میزان سرمایه گذاری که برای پروژه های سدسازی و انتقال آب اختصاص می‌دهند برای نجات آب‌هاي زيرزميني نیز اختصاص دهند؟ آیا همانطور که دلسوخته تولید و اشتغال صنایع فولاد و پتروشیمی و.. هستند برای کشاورزی هم خود را مسئول می‌دانند؟ و این که در کمیته سازگاری با کم‌آبی چند جامعه شناس، روان شناس اجتماعی، اقتصاد دان، حقوق دان، متخصص توسعه پایدار (از تمام نقاط ایران و نه فقط چند دانشگاه تهران که پا در هیچ روستایی نگذاشته اند) برای مدیریت تقاضا، تنظیم قوانین بازار و اقتصاد آب، متقاعدسازی ذینفعان و جوامع محلی و.. حضور دارند؟ / مهتا بذرافکن
🆔 @RuralWomenIssues
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment