عیاران در ادب فارسی
عیاران،که در ادب فارسی،عمدتا از آنها به سبب جوانمردی و مُروَت یاده شده،عنوان یکی از طبقات مهم اجتماعی بود که در بغداد،خراسان،سیستان و ماورءالنهر و…به وجود امد و سابقه ی ظهور آنها به حکومت عباسیان می رسد.
دلایل و شواهد بسیاری هم، تا ریخ پیدایش عیاران را به ایران پیش از اسلام و دوره ی ساسانی نسبت می دهند.
عیاران شامل تشکیلاتی نظیر احزاب بودند.آنها غالبا لباس های خاصی داشتند، رهبران خود را سرهنگ و سَرعیار می خواندند و از اصول اخلاقی خاصی پیروی می کردند؛راستگو و درست کردار بودند،دوستی و دشمنی شان مردانه و یکرویه بود،حمایت از ضعیفان و مبارزه با ستمکاران را وظیفه خود می دانستند،سلیم النفس و پاکدامن بودند و به مال ومقام اهمیت نمی دادند.
از همین رو بود که در کشمکشهایی که با حکومت داشتند مورد حمایت مردم قرار می گرفتند.
عیاران روزگار خود را با راهزنی می گذراندند و راه بر کاروانیان و عمدتا کاروان های حکومتی می بستند و آنها را چپاول می کردند و اموال آنها را بین ضعیفان و مردم فقیر تقسیم می کردند،به همین دلیل به شدت منفور حُکام و سلاطین بودند و گهگاه، گروهی از عُمال حکومتی بنام عیاران بر دیگر کاروانان حمله می بردند تا آنها را بدنام کنند.
با اینهمه بعدها برخی ،رسم و رسوم عیاران را زیر پا گذاشتند، و شروع به اخاذی و آزار و اذیت مردم کردند و همین امر موجب انحطاط انها شد.
فتیان و جوانمردان که بعدها راه عیاران را در پیش گرفتند نیز،ظاهرا گروهی تربیت یافته از عیاران بودند.
قابوس نامه و سمک عیار از جمله کتابهایی هستند که به روشنی به عیاران و زندگی آنها اشاره می کنند.
از جمله عیاران مشهور،یعقوب لیث صفاری بود،که سلسله صفاریان را در سیستان پایه گذاری کرد.در ادب فارسی خصوصا شعر به نیکی از عیاران یاد شده و شعرایی همچون حافظ، سعدی، خاقانی،ناصر خسرو، سوزنی، نظامی و... در اشعارشان به آنها اشاره کرده اند.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan