دروغهای حکومتی پایان ۱۳۹۸ (بخش دوم): «۸۵ درصد کشتههای آبان از نیروهای امنیتی بودند»
انتشار سازمانیافته اخبار و ادعاهای ساختگی در جمهوری اسلامی ایران، پدیده نوظهوری نیست. باوجوداین، چهار ماه آخر سال ۱۳۹۸–از پایان آبان تا پایان اسفند– از نظر تراکم انتشار دروغهای حکومتی منحصربهفرد بود. اعتراضهای آبان، آمار جانباختگان آبانماه، تلافی قتل قاسم سلیمانی، ساقط کردن هواپیمای اوکراینی، انتخابات مجلس یازدهم و نهایتا انتشار کرونا، شش محور اصلی انتشار اخبار دروغ در طول این چهار ماه محسوب میشدند.
به مناسبت پایان سال ۱۳۹۸، در مجموعهای شش قسمتی به بررسی «کمپینهای ضداطلاعات» حکومت ایران در این شش محور میپردازیم.
در دومین قسمت از این مجموعه، به بازخوانی تلاش مقامهای حکومتی برای پنهان کردن آمار جانباختگان اعتراضات آبانماه میپردازیم.
***
به دنبال اعتراضهای سراسری آبان ۱۳۹۸، عفو بینالملل اعلام کرد تا ۲۵ آذر، میتواند کشته شدن ۳۰۴ نفر را تایید میکند. خبرگزاری رویترز هم در ۲ دی، به نقل از منابعی در حکومت شمار کشتهشدگان را ۱۵۰۰ نفر گزارش کرد.
از سوی دیگر، در ۱۲ دی «مصطفی کواکبیان»، نماینده تهران به نقل از گزارش «مقامهای مسئول» در جلسه کمیسیون امنیت ملی مجلس گفت که «در جریان اعتراضات آبانماه ۱۷۰ نفر کشته شدهاند.» این در حالی است که در دوم اسفند، «الیاس حضرتی» دیگر نماینده تهران تعداد کشتههای آبان را به نقل از «یک مقام آگاه» امنیتی، «کمتر از ۲۵۰ نفر» عنوان کرد.
علیرغم انتشار این قبیل آمار غیررسمی، دستگاههای مسئول جمهوری اسلامی تاکنون از انتشار روایت رسمی خود از تعداد کشتهشدگان آبان خودداری و در عوض، مکررا به بیان ادعاهای متناقض در این زمینه پرداختهاند.
در ۹ آذر، «جمال عرف»، معاون سیاسی وزیر کشور خبر داد که «قرار است دادستانی براساس آماری که از پزشکی قانونی میگیرد، آمار را اعلام کند.» با اعلام نشدن آمار، در ۱۱ آذر «محمود صادقی» نماینده تهران توییت کرد: «اگر مراجع ذیربط آمار دقیق کشتهشدگان، مجروحان و بازداشتشدگان را اعلام نکنند، نمایندگان مجلس ناگزیر آمارهای مستند به گزارشهای مردمی را منتشر خواهند کرد.» البته چنین وعدهای، عملی نشد.
سپس، «علی ربیعی» سخنگوی دولت، ۱۸ آذر وعده داد که بهزودی آمار کشتهشدگان اعتراضهای آبان ۱۳۹۸ اعلام خواهد شد؛ اما باز اتفاقی نیفتاد.
در ۱۳ دی، «محسنی بندپی» استاندار تهران تاکید کرد: «تعداد کشتهشدههای آبانماه تهران را در نشست خبری بعد اعلام میکنم.» اما این وعده هم عملی نشد.
در ۲۷ بهمن، «حسن روحانی» آمار رسانههای خارجی در مورد تعداد جانباختگان را «اغراق و عجیبوغریب» توصیف کرد و افزود: «این آمار در اختیار پزشکی قانونی کشور است و آنها میتوانند این را اعلام کنند، ولی آمار واقعی آنچه تاکنون به ما اعلامشده با آمار رسانهها فاصله زیادی دارد.»
در ۲۸ بهمن، «عباس مسجدی آرانی»، رییس سازمان پزشکی قانونی، زیر نظر قوه قضاییه، در واکنش به سخنان رییسجمهور گفت: «براساس مصوبه شورای امنیت کشور وظیفه دولت است که این آمار را اعلام کند.» او ادامه داد پزشکی قانونی آمار جانباختگان را «به مراجع ذیصلاح اعلام کرده و هیچ وظیفهای مبنی بر اعلام عمومی آن ندارد.» در اظهاراتی مشابه، «غلامحسین اسماعیلی» سخنگوی قوه قضاییه در ۲۹ بهمن وظیفه انتشار آمار کشتهشدگان را با «شورای امنیت کشور» دانست.
در واکنش به صحبتهای مسجدی آرانی، «محمود واعظی» رییس دفتر رییسجمهور، در ۳۰ بهمن به این استدلال متوسل شد که: «رییس پزشکی قانونی اعلام کرده که مصوب شده شورای امنیت آمار را اعلام کند؛ در نامهاش ننوشته کدام شورا؛ برای همین ما نامه مذکور را هم به شورای امنیت کشور و هم شورای عالی امنیت فرستادیم.»
در همان روز، علی ربیعی سخنگوی دولت اظهار داشت: «آنچه رییسجمهوری بیان کردند، بر این اساس بوده که پزشکی قانون مرجع اعلام علت مرگ و صدور جواز دفن است. ولی ما معطل نمیمانیم چراکه این آمار باید بهصورت شفاف بیان شود.» او یکبار دیگر وعده داد: «ظرف چند روز آینده این آمار از سوی یکی از دستگاههای مسئول اعلام خواهد شد.»
وعده اعلام آمار اما کماکان محقق نشد.
«تفکیک» کشتهشدگان
مقامهای جمهوری اسلامی ایران برای توجیه تاخیر خود در اعلام آمار کشتهشدگان آبان، مکررا به عبارت «تفکیک» کشتهشدگان اشاره کردهاند.