مقایسه ی کنایه با چند آرایه ی دیگر
کنایه و مجاز:
- کنایه منافاتی با اراده ی حقیقت ندارد، ولی در مجاز چنین نیست. ظاهر کنایه قابل تصور است. مثل پنبه از گوش به در آوردن. ( می توان پنبه را از گوش به در آورد)
- در کنایه قرینه ای دال بر معنای پوشیده وجود ندارد ولی در مجاز قرینه ی صارفه وجود دارد.
- کنایه دلالت بر معنایی است که هم برحقیقت بتوان حمل کرد و هم بر مجاز. ( ابن اثیر)
- دریایی در مسجد دیدم: دریا = مجاز از عالم است و قرینه ی آن : مسجد. پادر هوا بودن : کنایه از بلاتکلیف بودن است بدون ذکر قرینه.
کنایه و ایهام:
- درایهام هردومعنای دور و نزدیک در بافت جمله می گنجد درحالی که در کنایه تنها معنای پوشیده قابل استفاده در جمله است و معنای ظاهر مورد نظر نیست.
کنایه و مثل:
- ژرف ساخت کنایه بر مجاز استوار است( هر چند که با آن متفاوت است) ولی ژرف ساخت مثل بر تشبیه و استعاره
- کنایه همانند واژه ای، در بافت یک جمله جای می گیرد ولی مثل خودش یک جمله است.
- بیشتر کنایه ها مصدری و قابل تاویل به جمله هستند درحالی که مثل ها جمله تی هستند که قابل تاویل به مصدر هستند.
- کنایه ها مدخلی از لغت نامه هستند و حکم گزاره جمله ای دارند که به نهاد نیاز دارند اما مثل ها حکم یک جمله ی کامل و مستقل را دارند.
- مثل ها اغلب جنبه ی اندرزی، دلیل آوری، هشداری و.. را دارند درحالی که کنایه ها معادل یک مفهوم هستند.
- مثل مورد و مضروب(کاربرد) دارند و اغلب ریشه در یک داستان دارند ولی کنایه ها فاقد آن هستند.
چند نمونه مثل:
- کله اش بوی قورمه سبزی می دهد.
- کره را روغن کردم.
- از گیر دزد درمی آید و گیر رمال می افتد.
(برای آگاهی بیشتر رجوع کنید به : دوفصلنامه ی علمی " پژوهش زبان و ادبیات فارسی" ش دهم، بهار و تابستان ۱۳۸۷)
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan