گونه‌های اصلاح‌طلبی: بروکرات‌محور، ساختاری و نهادی
محمدرضا جلائی‌پور
(منتشرشده در انصاف‌نیوز - ۱ فروردین ۱۴۰۰)
چرا دستاوردهای اصلاح‌طلبان در ۲۴ سال گذشته محدود و ناکافی بوده است؟ پاسخ نگارنده این است: از جمله به این علت که اصلاح‌طلبان به ضرورت و اولویت آن‌چه «اصلاحات نهادی» می‌خوانم توجه کافی نداشته‌اند. در ادامه برای توضیح این مدعا سه گونه اصلاح‌طلبی و ویژگی‌هایش را معرفی و دلایلم در ضرورت اولویت‌بخشی به اصلاحات نهادی را ذکر می‌کنم. این سه گونه ابزارهایی مفهومی و تیپ‌های آرمانیِ وبری‌اند و مصادیق خالص ندارند و اشکالی از هر کدام می‌توانند به شکل مکمل یکدیگر عمل کنند.
1️⃣ اصلاح‌طلبی بروکرات‌محور
این گونهٔ اصلاح‌طلبی عملا بیشتر «بهبودخواه» است و از سال ۷۶ تا امروز گونهٔ غالب اصلاح‌طلبی بوده است، می‌کوشد از طریق انتخابات بروکرات‌های بیشتر و بهتری را به نهادهای حکمرانی و نمایندگی بفرستد تا مجری خط‌مشی‌های اصلاح‌طلبانه در چارچوب نهادها و ساختارهای موجود حکمرانی شوند. دال مرکزی این نوع اصلاح‌طلبی در عمل بیشتر «توسعه» بوده‌است و به ویژه در دولت‌های سیدمحمد خاتمی و دولت اول روحانی در این راستا دستاوردهایی هم داشته است. بیژن زنگنه و محمود حجتی از نمونه‌های این بروکرات‌های اصلاح‌طلب بوده‌اند و سعید لیلاز و مرتضی مردیها از نیروهای فکری حامی این نوع اصلاح‌طلبی محسوب می‌شوند. تشکیلات متناسب با این نوع اصلاح‌طلبی «حزب کادرپایه» است که عمدتا با محوریت بروکرات‌های سابق و به قصد فرستادن بروکرات‌های بیشتر به نهادهای حکمرانی سازمان می‌یابد و تقریبا همهٔ احزاب اصلاح‌طلب تا کنون (اعم از بزرگ و کوچک) را شامل می‌شود. مهم‌ترین ابزار تغییر این نوع اصلاح‌طلبی حضور نامزدمحور در انتخابات و رایزنی با هیات حاکمه بوده است و برای استفاده از این ابزار هم طرف مذاکره‌اش شورای نگهبان و نهادهای امنیتی بوده‌اند که مانع ورود بروکرات‌های اصلاح‌طلب به نهادهای حکمرانی نشوند و مثلا رد صلاحیت‌ها کمتر شود. پایگاه اجتماعی هدف این نوع اصلاح‌طلبی در عمل طبقهٔ فرادست و طبقهٔ متوسط بوده است و فلسفهٔ سیاسی‌اش به محافظه‌کاری لیبرال و مشروطه‌خواهی نزدیک‌تر بوده است. منظومهٔ سیاستی الگویش عملا میانه‌ورانه بوده و در میان نهادهای سیاسی کنونی اصلاح‌طلبان احزاب کارگزاران سازندگی و ندا به این گونهٔ اصلاح‌طلبی نزدیک‌ترند.
2️⃣ اصلاح‌طلبی ساختاری
اصلاح‌طلبیِ ساختاری از سال ۸۴ در عرصهٔ سیاسی ایران حضور داشته و به ویژه بعد از سال ۹۶ در رسانه‌هایی مثل کلمه، زیتون، ایران فردا و صفحات پاره‌ای از اصلاح‌طلبان ساختاری در رسانه‌های اجتماعی نمود بیشتری یافته است. اصلاح‌طلبان ساختاری معتقدند مادامی که قانون اساسی اصلاح و نظارت استصوابی لغو نشود، اصلاحات بروکرات‌محور کم‌دستاورد می‌ماند و بحران‌های هم‌افزای کنونی تشدید می‌شود. این گونهٔ اصلاح‌طلبی به ویژه بر ضرورت تقویت جنبش‌های اجتماعی تاکید دارد، دال مرکزی‌اش دموکراسی بوده، سوژهٔ توامندسازی‌اش عملا «جامعه» بوده است و بیشتر از رسانه‌های اجتماعی برای سازماندهی استفاده می‌کند. در میان چهره‌های سیاسی مصطفی تاجزاده و کیوان صمیمی و در میان نیروهای فکری سعید حجاریان و سعید مدنی به این گونهٔ اصلاح‌طلبی نزدیک‌تر بوده‌اند. فشار از پایین (با جنبش اجتماعی و بسیج افکار عمومی) استراتژی و ابزار تغییر اصلی اصلاح‌طلبی ساختاری فرض می‌شود و طرف مذاکرهٔ اصلی‌اش هم رأس هرم قدرت سیاسی است. پایگاه اجتماعی هدف این گونه اصلاح‌طلبی بیشتر طبقهٔ متوسط است، فلسفهٔ سیاسی‌اش گاهی مشروطه‌خواهی و گاهی جمهوری‌خواهی است، منظومهٔ سیاستی‌اش عملا به سیاست‌های لیبرال‌دموکراتیک نزدیک‌تر بوده و در میان نهادهای سیاسی موجود بخشی از احزاب اتحاد ملت و توسعهٔ ملی به آن نزدیک‌تر بوده‌اند.
3️⃣ اصلاح‌طلبیِ نهادی
ادامهٔ متن کامل
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
محمدرضا جلائی‌پور
(منتشرشده در انصاف‌نیوز - ۱ فروردین ۱۴۰۰)
چرا دستاوردهای اصلاح‌طلبان در ۲۴ سال گذشته محدود و ناکافی بوده است؟ پاسخ نگارنده این است: از جمله به این علت که اصلاح‌طلبان به ضرورت و اولویت آن‌چه «اصلاحات نهادی» می‌خوانم توجه کافی نداشته‌اند. در ادامه برای توضیح این مدعا سه گونه اصلاح‌طلبی و ویژگی‌هایش را معرفی و دلایلم در ضرورت اولویت‌بخشی به اصلاحات نهادی را ذکر می‌کنم. این سه گونه ابزارهایی مفهومی و تیپ‌های آرمانیِ وبری‌اند و مصادیق خالص ندارند و اشکالی از هر کدام می‌توانند به شکل مکمل یکدیگر عمل کنند.
1️⃣ اصلاح‌طلبی بروکرات‌محور
این گونهٔ اصلاح‌طلبی عملا بیشتر «بهبودخواه» است و از سال ۷۶ تا امروز گونهٔ غالب اصلاح‌طلبی بوده است، می‌کوشد از طریق انتخابات بروکرات‌های بیشتر و بهتری را به نهادهای حکمرانی و نمایندگی بفرستد تا مجری خط‌مشی‌های اصلاح‌طلبانه در چارچوب نهادها و ساختارهای موجود حکمرانی شوند. دال مرکزی این نوع اصلاح‌طلبی در عمل بیشتر «توسعه» بوده‌است و به ویژه در دولت‌های سیدمحمد خاتمی و دولت اول روحانی در این راستا دستاوردهایی هم داشته است. بیژن زنگنه و محمود حجتی از نمونه‌های این بروکرات‌های اصلاح‌طلب بوده‌اند و سعید لیلاز و مرتضی مردیها از نیروهای فکری حامی این نوع اصلاح‌طلبی محسوب می‌شوند. تشکیلات متناسب با این نوع اصلاح‌طلبی «حزب کادرپایه» است که عمدتا با محوریت بروکرات‌های سابق و به قصد فرستادن بروکرات‌های بیشتر به نهادهای حکمرانی سازمان می‌یابد و تقریبا همهٔ احزاب اصلاح‌طلب تا کنون (اعم از بزرگ و کوچک) را شامل می‌شود. مهم‌ترین ابزار تغییر این نوع اصلاح‌طلبی حضور نامزدمحور در انتخابات و رایزنی با هیات حاکمه بوده است و برای استفاده از این ابزار هم طرف مذاکره‌اش شورای نگهبان و نهادهای امنیتی بوده‌اند که مانع ورود بروکرات‌های اصلاح‌طلب به نهادهای حکمرانی نشوند و مثلا رد صلاحیت‌ها کمتر شود. پایگاه اجتماعی هدف این نوع اصلاح‌طلبی در عمل طبقهٔ فرادست و طبقهٔ متوسط بوده است و فلسفهٔ سیاسی‌اش به محافظه‌کاری لیبرال و مشروطه‌خواهی نزدیک‌تر بوده است. منظومهٔ سیاستی الگویش عملا میانه‌ورانه بوده و در میان نهادهای سیاسی کنونی اصلاح‌طلبان احزاب کارگزاران سازندگی و ندا به این گونهٔ اصلاح‌طلبی نزدیک‌ترند.
2️⃣ اصلاح‌طلبی ساختاری
اصلاح‌طلبیِ ساختاری از سال ۸۴ در عرصهٔ سیاسی ایران حضور داشته و به ویژه بعد از سال ۹۶ در رسانه‌هایی مثل کلمه، زیتون، ایران فردا و صفحات پاره‌ای از اصلاح‌طلبان ساختاری در رسانه‌های اجتماعی نمود بیشتری یافته است. اصلاح‌طلبان ساختاری معتقدند مادامی که قانون اساسی اصلاح و نظارت استصوابی لغو نشود، اصلاحات بروکرات‌محور کم‌دستاورد می‌ماند و بحران‌های هم‌افزای کنونی تشدید می‌شود. این گونهٔ اصلاح‌طلبی به ویژه بر ضرورت تقویت جنبش‌های اجتماعی تاکید دارد، دال مرکزی‌اش دموکراسی بوده، سوژهٔ توامندسازی‌اش عملا «جامعه» بوده است و بیشتر از رسانه‌های اجتماعی برای سازماندهی استفاده می‌کند. در میان چهره‌های سیاسی مصطفی تاجزاده و کیوان صمیمی و در میان نیروهای فکری سعید حجاریان و سعید مدنی به این گونهٔ اصلاح‌طلبی نزدیک‌تر بوده‌اند. فشار از پایین (با جنبش اجتماعی و بسیج افکار عمومی) استراتژی و ابزار تغییر اصلی اصلاح‌طلبی ساختاری فرض می‌شود و طرف مذاکرهٔ اصلی‌اش هم رأس هرم قدرت سیاسی است. پایگاه اجتماعی هدف این گونه اصلاح‌طلبی بیشتر طبقهٔ متوسط است، فلسفهٔ سیاسی‌اش گاهی مشروطه‌خواهی و گاهی جمهوری‌خواهی است، منظومهٔ سیاستی‌اش عملا به سیاست‌های لیبرال‌دموکراتیک نزدیک‌تر بوده و در میان نهادهای سیاسی موجود بخشی از احزاب اتحاد ملت و توسعهٔ ملی به آن نزدیک‌تر بوده‌اند.
3️⃣ اصلاح‌طلبیِ نهادی
ادامهٔ متن کامل
#فرهیختگان، ندای آگاهی و آزادی
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment