✳️ صامت ميانجي
❇️ در بياموزيم كتاب زبان فارسي رشته ي تجربي – رياضي در مورد واج يا صامت ميانجي چنين ميخوانيم: «چرا آشنايان را مانند دوستان به صورت آشناان نمي خوانيم و نمي نويسيم؟ زيرا كلمه ي دوست به صامت «ت» ختم شده است و هر صامتي مي تواند با نشانه ي جمع «ان» كه با مصوت آغاز مي شود به تلفظ درآيد اما كلمه ي آشنا به مصوت «آ» ختم شده است و دو مصوت با هم تلفظ نمي شوند. در اينجا يك صامت مورد نياز است كه بين دو مصوت قرارگيرد. صامت «ي» را درآشنايان واج ميانجي مي گويند.»
◀️ مؤلفان محترم در ادامه نيز واژه هاي «تشنگان، نياكان، پلكان و سبزيجات» را بيان نموده اند و صامتهاي «گ» ، «ك» و «ج» موجود در آنها را واج ميانجي معرفي مي كنند. همچنين صامت ميانجي درواژه هاي «گيسوان ، بانوان و زانوان » را « واو» مي دانند.
دردستورزبان فارسي انوري- گيوي در اين مورد چنين آمده است:اسم و همچنين صفتي كه جانشين اسم مي شود و به صورت جمع درمي آيد اگر به «ا» و «واو» ختم شده باشد، هنگام جمع بستن با «ان» بين كلمه و «ان» حرف صامت«ي»مي افزايند:
« آشنايان، جنگجويان» ... در برخي از كلمات مختوم به «واو» اين «ي» افزوده نمي شود: «هندوان، بازوان... .»
◀️ حال اين سؤال پيش مي آيد، اگر صامت هاي مذكور را واج ميانجي بدانيم، پس تكليف نشانه هاي جمع « كان – گان – يان – وان » چه مي شود؟
روشن است كه مؤلفان محترم دچار نوعي شتابزدگي شده اندكه نشانه ي جمع «ان» را به صورتهاي تازه اي بيان نموده اند. نكته ي ديگر اين كه واژه هاي همراه نشانه ي جمع «كان – گان – يان – وان » را اگر به تكواژهاي سازنده تجزيه كنيم، صامت هاي ميانجي جزو اين نشانه هاي جمع نيستند و تنها نشانهي «ان» تكواژ تصريفي است. براي مثال كلمه ي نيا + ان = نياكان دو تكواژ دارد.
❇️ نقل از اینترنت
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan