تکنولوژی پروفسور بالتازاری

کارتون شیرین و در عین حال احمقانه پروفسور بالتازار را که یادتان می‌آید؟ مشکلی که پیش می‌آمد، "مسئولین" یا "مردم" شهر به سراغ دانشمند ریزه و ریشو و محبوب شهر، پروفسور بالتازار، می‌رفتند (ایده‌ای کاملاً نخبه‌گرایانه و چپ‌گرایانه! امروز که به یاد این کارتون افتادم، بدون هیچ آگاهی از کشور سازنده، حدس زدم باید از یک کشور کمونیست در آمده باشد. چک کردم و حدسم درست بود: کارتون در یوگسلاوی کمونیست ساخته شده بود!) جناب پروفسور، با فکر کردن و فکر کردن و فکر کردن، یکباره یک فکر بدیع به سرش می‌زد و می‌رفت چهار تا دگمه را می‌زد و یک ماشین بزرگ شروع می‌کرد به کار، و آخرش یک ماده شیمیایی یا یک ماشین دیگری بیرون می‌داد که مسئله را، هرچه که بود، حل می‌کرد، مثلاً با بیرون دادن یک‌ موج عجیب و غریب! کل پروسه خیلی با اجی‌مجی‌لاترجی جادوگران متفاوت نبود.

نمی‌دانم اثر این کارتون بوده یا نه، ولی هر چه که باشد نگاه خیلی از مردم و مسئولین ما به مقوله علم و تکنولوژی نگاهی پروفسور بالتازارانه است!

چند سال پیش، در اوج خشکسالی، دوستی که در یک نهاد حکومتی کار می‌کرد با من تماس گرفت و گفت که آن نهاد با یک ایرانی مقیم آلمان وارد گفتگو شده. آن ایرانی آلمان‌نشین مدعی شده بود که تکنولوژیی دارد که می‌تواند از مدیترانه ابرها را به سوی هر نقطه‌ای در ایران جذب کند. البته کل دستگاه آن شخص برای این کار به اندازه یک بخاری گازی معمولی بود! به گفته او در این روش از انرژی اورگون استفاده می‌شود. گویا مبلغ میلیاردی درخواست کرده بود و آن نهاد برای تمام کردن خشکسالی حاضر شده بود تا چندصد میلیون هم بدهد، ولی مذاکرات ناتمام مانده بود و حالا خودِ آن نهاد در تلاش بود که تکنولوژی آن شخص را دوباره سازی کند. این دوست من با من تماس گرفته بود که ببیند آیا می‌توانم کمک‌کنم یا نه. هر چه سعی کردم به او بفهمانم که طرف شارلاتان است و این انرژی اورگون هم یک‌چیز غیرعلمی مزخرف، فایده‌ای نکرد.

پروسه یک اختراع یا یک کشف علمی معمولاً پروسه‌ای مغشوش و مشوش است! مثلاً کارگاه ادیسون را در نظر بگیرید با تعداد زیاد اختراعاتش. بر روی ایده‌ای شروع به کار می‌کردند که همزمان همان ایده را جاهای دیگر هم رویش کار می‌شد. به جایِ فکر کردن به سبک‌بالتازار، پروسه سعی و خطا به کار می‌رفت و گاهی حتی دزدی از ایده‌های دیگران و .... یا مثلاً اختراع هواپیما که در جاهای مختلف دنیا رویش کار می‌شد و برادران رایت در کارگاه تعمیر دوچرخه خود، و با اقتباس و یادگیری از راهکارهای قبلی و تصحیح آنها، و با سعی و خطا، بالاخره توانستند چیزی بسازند که قادر بود مسافت اندکی را پرواز کند....

این ایده که تکنولوژی توسط گروهی نخبه که خیلی بلدند فکر کنند جلو می‌رود، و این‌که دولت باید از این نخبگان حمایت کند ایده‌های پروفسور بالتازاری‌اند که وقتش شده دورشان بیندازیم و از دنیای بچگی در آییم.

✅ @karkhone