✳️ «کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه»(از کوزه همان برون تراود که در اوست)

❇️ ضرب المثل(زبانزد)«کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه» (از کوزه همان برون تراود که در اوست)
که در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت «گنج حکمت» آمده است بر این نکته تأکید می کند و یادآور این موضوع است که«حالات ، روحیه و سرشت نیک یا بد هر کس از ظاهر اعمال و اقوالش معلوم مى‏شود.» وبیانگر این اصل است که جهان بیرونی هر شخص ارتباط تنگاتنگی با جهان درونی وی دارد و اگر درون هرشخصی گُل باشد ،جهان بیرونی وی نیز گل و گلشن خواهد بود و اگر فکر و اندیشه اش ، زشت و ناپسند باشد ،به قول حضرت مولانا:

« ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی تو استخوان و ریشه ای »

«گر گُل است اندیشه ی تو،گلشنی
ور بود خاری،تو هیمه ی گلخنی »

چون نیک در این قسمت درس(گنج حکمت)بنگریم و مداقه نماییم ،رفتار حضرت عیسی برازنده ی شخصیت درونی وی است و رفتار آن جاهل نیز متناسب با جهان درونی او.(ابله)

در این مختصر نوشتار خواسته ایم تا تعدادی امثال و حکم و ابیاتی که می توانند با این «مَثَل»ارتباط معنایی داشته باشند ،ذکر نماییم:

1- هر کس آن کند که سزاى اوست. وز کوزه همان برون تلاود که دروست. کُلّ یعملُ على شاکلته.

(کشف‏ الاسرار).

2ـ هرچه از تو سر بر زند، همه خاطر نفس امّاره بود و وحى شیطان ... از کوزه همان برون ترابد که دروست.

(نامه‏هاى عین‏القضات همدانى).

3ـ از کژ مزاج هرگز راستى نیاید و بدسیرتِ مذموم طریقت را به تکلیف و تکلّف بر اخلاق مرضى و راه راست آشنا نتوان کرد. و کُلّ اِناءٍ بالّذى فیه یرشَحُ. کز کوزه همان برون تراود که دروست

(کلیله و دمنه).

4- آن را که حرام‌زادگی عادت و خوست
عیب دگران به نزد او سخت نکوست

معیوب همه عکس کسان می‌طلبد
از کوزه همان برون تراود که دروست

(اوحدالدین کرمانی)

5- زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کُلُّ اناء یترشّحُ بما فیه.سعدى

(گلستان سعدی)

6-از خُم سرکه ،سرکه پالاید
فعل آلوده گوهر آلاید

(عنصری )

7 ـ آن کس که بدم گفت ، بدى سیرت اوست
وآن کس که مرا گفت نکو ، خود نیکوست

حال متکلّم از کلامش پیداست
از کوزه همان برون تراود که دروست

(شیخ بهایى)

8-کاسه ی چینی که صدا می کند
خود صفت خویش ادا می کند

9-در این باره ام داستانی نکوست
زِ خُم ، آن برآید که هم اندر اوست

(بهمن نامه)

10-خالی از خود بود و پر از عشق دوست
پس ز کوزه آن تراود کاندراوست

(مولوی)

11- بد اصلِ گدا چو خواجه گردد نه نکوست
مغرور شود ، نداند از دشمن، دوست

گر دایره ی کوزه ،ز گوهر سازند
از کوزه همان برون تراود که در اوست

(بابا افضل کاشانی )

12-خردمندی که نعمت خورَد،شُکرِ آنَش باید کرد
ازیرا کز سبوی سرکه جز سرکه نیاغارد

(ناصرخسرو)

13-از هر چه سبو پر کنی از سر و ز پهلوش
زان چیز برون آید و بیرون دهد آغاز

(ناصرخسرو)

14ـ فریاد ز جور دشمن و فرقت دوست
کین هر دو بلا به نزد دانا نه نکوست

کردند جفا بسى نه بر حق ، الحق
از شیشه همان برون تراود که دروست

(جهان ملک خاتون)

15- گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست
رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر

16- زمین را ازآسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کلُّ اِناءِ یَتَرشّحُ بما فیه

گرت خوی من امد ناسزاوار
تو خوی نیک خویش از دست مگذار

(گلستان سعدی )

❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan