✳️ شعر تزریق

❇️ "تزریق صنعتی از صنایع بدیع است که در عهد صفویه رواج گرفته... و گویا تزریقی اردبیلی پیشوای این سبک سبُک بوده و پیش از همه در این میدان اسب خود به جولان درآورده است. اردبیلی در شماخی به دلالی می گذراند و شعرهای بی مزه و بد می گوید. این مطلع از آنهاست:

روم در پشته کوهی چو اشتر خار می بینم
زشادی بشگفتم چون گل که در گلزار می بینم.

(محمد علی تربیت/دانشمندان آذربایجان/ص148)

◀️ تذکره نویسان این طرز را«مسلوب المعانی»، «سهواللسان»، «تزریق گویی» و «تزریق‌خوانی» خوانده اند.

میرزا‌حسین مشرّف اصفهانی،از شاعران دوره صفویه گفته:

اگر عاقلی بخیه بر مو مزن
به جز پنبه بر نعل آهو مزن

سوی مطبخ افکن ره کوچه را
منه در بغل آش آلوچه را

که نعل از تحمل مربا شود
به صبر آسیا کهنه حلوا شود

ز افسار زنبور و شلوار ببر
قفس می‌توان ساخت اما به صبر

محمد علی تربیت در «دانشمندان آذربایجان» این ابیات را در شرح حال خواجه هدایت الله رازی متخلص به هدایت آورده که گویا این دو شخص در حقیقت یک نفر بوده است: هدایت الله خان معروف به مشرف اصفهانی از مقربان شاه تهماسب صفوی.

این ابیات هم از اوست در سبک تزریق:

عاشق سگ یرغه بود میمون/ آوازه بلند شد زمجنون

تاریخ وفات گرگ جیم است/ آش شب چله‌اش حلیم است

چون مکتب عشق جوش می‌زد/ دلاله مگس خروش می‌زد

ما و تو برادران موشیم/ همسایه اردک خموشیم

❇️ نگارش: دکتر محمود علی‌اصغری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan