قربانی: از اسطوره تا تاریخ
قربانی کردن، آیینی دیرینه در فرهنگها و ادیان جهان است. نشانههای روایی این آیین را میتوان در میان یونانیان باستان، هندواروپاییان و دیگر ملتها و اقوام جستجو کرد. همچنین دلایل گوناگونی را برای پیدایی این آیین برشمردهاند، آنچنان که فریزر در کتاب "شاخهی زرین" از روحباوری، توتمپرستی، تناسخ و دفع شرور و بلاگردانی به عنوان مهمترین زمینههای آن یاد میکند. شیوههای قربانی کردن هم تنوع داشته که از سلاخی و سوزاندن در آتش تا به دار آویختن و در آب غرق کردن را در بر میگیرد. همچنین قربانی میتوانسته انسان یا حیوان باشد که جایگزینی حیوان به جای انسان، همسو با تحول در نهادهای اجتماعی، میتواند روند عقلانیتر شدن جوامع انسانی را به باور ماکس وبر نشان دهد. قربانی کردن در جهان اسطوره، مناسکی آیینی- جادویی بود و به امید منفعتی این جهانی صورت میگرفت و در ادیان ابراهیمی جنبهی تقدس داشت و در پی سودی این جهانی نبود.
فریزر میگوید در یونان باستان، در بزنگاههای بحرانی (قحطی، شکست در جنگ، همهگیر شدن بیماری و...) شاه قربانی میشده، اما در گذر زمان شاهان این رسم را به قربانی کردن فرزندان خود تغییر دادند و بعدها قوچ را جایگزین فرزند کردند. در میان اقوام سامی هم رایج بود که فرزندان، بهویژه فرزند نخست را قربانی میکردند، اما در میان عبریان این رسم ویژهی شاهان نبود و مردم را هم شامل میشد. در تورات، ابراهیم به فرمان یهوه (خدای آیین یهود) فرزندش، اسحاق را به قربانگاه میبرد و به پاس این اطاعت ابراهیم، قوچی جایگزین اسحاق میشود، اما آنگونه که فریزر و الیاده نشان دادهاند، در دوران سپسین، بنیاسراییل قربانی کردن حیوان را که برآمده از تعالیم اخلاقی پیامبران ادیان ابراهیمی بود وا نهادند و با تن دادن به باورهای خرافی کنعانیان، به قربانی کردن انسان بازگشت کردند.
در زمینهی قربانی کردن حیوانات در میان هندواروپاییان، مهمترین و بنامترین مراسم آیینی، مراسم اشومیده ودایی است که الیاده در کتاب "تاریخ اندیشههای دینی" از آن یاد میکند که در آن اسب نر یکسالهای را طی مراسم خاصی خفه میکردند. در آیین زردشت اما قربانی کردن حیوان نهی شده، هر چند پس از درگذشت او، بازگشت عامیانهای به دوران پیش از زردشت در میان زردشتیان صورت گرفت و دوباره قربانی کردن روایی یافت.
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan