تحلیلی ساختاری بر عملکرد صادرات غیرنفتی کشور در سال ۱۴۰۱
با انتشار آمار بهمن‌ماه تجارت خارجی کشور، آخرین گزارش آماری گمرک در سال ۱۴۰۱ ارائه شد. آمار ارائه شده نشان می‌دهد که در ماه بهمن ۳.۵ میلیارد دلار و ۸.۳ میلیون تن اقلام صادراتی از کشور به بازارهای جهانی ارسال شده و ۵.۱ میلیارد دلار و ۲.۷ میلیون تن اقلام وارداتی به کشور آمده است. نکته قابل توجه در روند صادرات غیرنفتی در سال جاری، ۵.۸ میلیارد دلار گاز صادراتی در ماه دی بود که نقش قابل توجه‌ای در ارتقاء عددی صادرات سال جاری داشته است.
عملکرد وزنی و ارزشی صادرات‌غیرنفتی در سال ۱۴۰۱
چنانچه ماه اسفند از روند یازده ماه دیگر سال پیروی کند، سال جاری رکورددار صادرات غیرنفتی و همچنین تجارت خارجی خواهد شد. در سال جاری متوسط رشد ماهانه صادرات غیرنفتی به لحاظ وزنی ۱۲.۵ و به لحاظ ارزشی ۱۷ درصد شده است که این بدان معنا است ماه اسفند در صورت پیروی از روند یازده‌ماه قبلی، به لحاظ وزنی ۱۳.۸ میلیون تن و به لحاظ ارزشی ۸.۳ میلیارد دلار صادرات خواهد داشت که عدد کل صادرات غیرنفتی در سال ۱۴۰۱ را به لحاظ وزنی و ارزشی به ترتیب به ۱۲۵.۲ میلیون‌تن و ۵۷.۱ میلیارد دلار خواهد رساند. این عدد در کنار برآورد ۳۵.۴ میلیون تن برای وزن واردات و ۵۴.۱ میلیارد دلار برای ارزش واردات در سال ۱۴۰۱، عدد تجارت خارجی کشور را به ۱۱۱ میلیارد دلار می‌رساند که سقف جدیدی برای تجارت خارجی کشور است. همان‌طور که نمودار (۱) نمایش داده است، حتی بدون ملاحظه عملکرد ماه اسفند، صادرات غیرنفتی ایران از آبان‌ماه سال جاری جهش قابل توجه‌ای به لحاظ ارزشی پیدا کرده و پس از یک رکود شدید در سال ۱۳۹۹ به تبعیت از بازارهای جهانی و ناشی از کووید-۱۹، سال ۱۴۰۱ رکوددار بهترین عملکرد صادراتی شده است. این نمودار نشان می‌دهد که از سال ۱۳۹۴ به این سو، صادرات غیرنفتی سال ۱۴۰۱ به لحاظ وزنی در رتبه چهارم و به لحاظ ارزشی، با اختلاف، در رتبه اول قرار می‌گیرد.
پنج گروه مختلف کالایی در سبد صادرات غیرنفتی ایران
اما برای بررسی سبد صادرات غیرنفتی کشور، آنچه آمد تنها یک مقدمه است که گرچه از نظر مختصات کلان اقتصادی و تراز ارزی و کالایی کشور قابل اهمیت است، اما از نظر توسعه‌ای و ساختاری باید تحلیل دقیق‌تری شود. لذا در گام اول کل سبد صادرات‌غیرنفتی با عملکرد یازده‌ماهه به پنج جزء نفت‌پایه، گازپایه، معدن‌پایه، کشاورزی‌پایه و صنعت‌پایه دسته‌بندی شده است. سه سبد اول یعنی نفت، گاز و معدن‌پایه‌ها را اصطلاحا «منبع‌پایه» نیز می‌گویند و ۸۰ درصد سبد صادرات غیرنفتی کشور متعلق به این گروه است. نمودار (۲) روند این پنج گروه طی یازده‌ماهه سال جاری را در دو قسمت الف (منبع‌پایه‌ها) و ب (کشاورزی و صنعت‌پایه‌ها) نشان می‌دهد.
خطایی که همواره در تحلیل سبد صادرات غیرنفتی کشور صورت می‌گیرد، یک کاسه کردن اقلامی است که به لحاظ ماهیت کالایی، ماهیت صنعتی (ارزآوری، قدرت خلق ارزش افزوده و اشتغال‌زایی) و ماهیت توسعه‌ای (جایگاه و ماموریت در فرایند گذار ساختاری) از تفاوت قابل توجه‌ای برخوردارند. صادرات اقلام منبع‌پایه، عموما با هدف ارزآوری صورت می‌گیرد و این اقلام عموما در کشورهای مشابه به عنوان پیشران‌های صنعتی در فرایند گذار ساختاری شناخته می‌شوند. ماهیت توسعه‌ای اقلام این سه گروه که بخش‌های بالادستی اقتصادی به حساب می‌آیند به لحاظ سرمایه‌گذاری مورد نیاز هنگفت و اثرات سرریز فناورانه پایین بر دیگر بخش‌های صنعتی بسیار متفاوت از دو گروه دیگر است. این در حالی است که بخش‌های پایین‌دست‌تر و به ویژه گروه ساخت‌محور (Manufacture)، در اثرات سرریز و ماهیت رسوخ و همپایی فناورانه، اشتغال‌زایی، ارتقاء قدرت خلق ارزش‌افزوده و تکمیل زنجیره ارزش داخلی ویژگی‌هایی متمایزی دارند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
با انتشار آمار بهمن‌ماه تجارت خارجی کشور، آخرین گزارش آماری گمرک در سال ۱۴۰۱ ارائه شد. آمار ارائه شده نشان می‌دهد که در ماه بهمن ۳.۵ میلیارد دلار و ۸.۳ میلیون تن اقلام صادراتی از کشور به بازارهای جهانی ارسال شده و ۵.۱ میلیارد دلار و ۲.۷ میلیون تن اقلام وارداتی به کشور آمده است. نکته قابل توجه در روند صادرات غیرنفتی در سال جاری، ۵.۸ میلیارد دلار گاز صادراتی در ماه دی بود که نقش قابل توجه‌ای در ارتقاء عددی صادرات سال جاری داشته است.
عملکرد وزنی و ارزشی صادرات‌غیرنفتی در سال ۱۴۰۱
چنانچه ماه اسفند از روند یازده ماه دیگر سال پیروی کند، سال جاری رکورددار صادرات غیرنفتی و همچنین تجارت خارجی خواهد شد. در سال جاری متوسط رشد ماهانه صادرات غیرنفتی به لحاظ وزنی ۱۲.۵ و به لحاظ ارزشی ۱۷ درصد شده است که این بدان معنا است ماه اسفند در صورت پیروی از روند یازده‌ماه قبلی، به لحاظ وزنی ۱۳.۸ میلیون تن و به لحاظ ارزشی ۸.۳ میلیارد دلار صادرات خواهد داشت که عدد کل صادرات غیرنفتی در سال ۱۴۰۱ را به لحاظ وزنی و ارزشی به ترتیب به ۱۲۵.۲ میلیون‌تن و ۵۷.۱ میلیارد دلار خواهد رساند. این عدد در کنار برآورد ۳۵.۴ میلیون تن برای وزن واردات و ۵۴.۱ میلیارد دلار برای ارزش واردات در سال ۱۴۰۱، عدد تجارت خارجی کشور را به ۱۱۱ میلیارد دلار می‌رساند که سقف جدیدی برای تجارت خارجی کشور است. همان‌طور که نمودار (۱) نمایش داده است، حتی بدون ملاحظه عملکرد ماه اسفند، صادرات غیرنفتی ایران از آبان‌ماه سال جاری جهش قابل توجه‌ای به لحاظ ارزشی پیدا کرده و پس از یک رکود شدید در سال ۱۳۹۹ به تبعیت از بازارهای جهانی و ناشی از کووید-۱۹، سال ۱۴۰۱ رکوددار بهترین عملکرد صادراتی شده است. این نمودار نشان می‌دهد که از سال ۱۳۹۴ به این سو، صادرات غیرنفتی سال ۱۴۰۱ به لحاظ وزنی در رتبه چهارم و به لحاظ ارزشی، با اختلاف، در رتبه اول قرار می‌گیرد.
پنج گروه مختلف کالایی در سبد صادرات غیرنفتی ایران
اما برای بررسی سبد صادرات غیرنفتی کشور، آنچه آمد تنها یک مقدمه است که گرچه از نظر مختصات کلان اقتصادی و تراز ارزی و کالایی کشور قابل اهمیت است، اما از نظر توسعه‌ای و ساختاری باید تحلیل دقیق‌تری شود. لذا در گام اول کل سبد صادرات‌غیرنفتی با عملکرد یازده‌ماهه به پنج جزء نفت‌پایه، گازپایه، معدن‌پایه، کشاورزی‌پایه و صنعت‌پایه دسته‌بندی شده است. سه سبد اول یعنی نفت، گاز و معدن‌پایه‌ها را اصطلاحا «منبع‌پایه» نیز می‌گویند و ۸۰ درصد سبد صادرات غیرنفتی کشور متعلق به این گروه است. نمودار (۲) روند این پنج گروه طی یازده‌ماهه سال جاری را در دو قسمت الف (منبع‌پایه‌ها) و ب (کشاورزی و صنعت‌پایه‌ها) نشان می‌دهد.
خطایی که همواره در تحلیل سبد صادرات غیرنفتی کشور صورت می‌گیرد، یک کاسه کردن اقلامی است که به لحاظ ماهیت کالایی، ماهیت صنعتی (ارزآوری، قدرت خلق ارزش افزوده و اشتغال‌زایی) و ماهیت توسعه‌ای (جایگاه و ماموریت در فرایند گذار ساختاری) از تفاوت قابل توجه‌ای برخوردارند. صادرات اقلام منبع‌پایه، عموما با هدف ارزآوری صورت می‌گیرد و این اقلام عموما در کشورهای مشابه به عنوان پیشران‌های صنعتی در فرایند گذار ساختاری شناخته می‌شوند. ماهیت توسعه‌ای اقلام این سه گروه که بخش‌های بالادستی اقتصادی به حساب می‌آیند به لحاظ سرمایه‌گذاری مورد نیاز هنگفت و اثرات سرریز فناورانه پایین بر دیگر بخش‌های صنعتی بسیار متفاوت از دو گروه دیگر است. این در حالی است که بخش‌های پایین‌دست‌تر و به ویژه گروه ساخت‌محور (Manufacture)، در اثرات سرریز و ماهیت رسوخ و همپایی فناورانه، اشتغال‌زایی، ارتقاء قدرت خلق ارزش‌افزوده و تکمیل زنجیره ارزش داخلی ویژگی‌هایی متمایزی دارند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment