.
🛑چرا ابر بحرانِ کمبود آب، برای کشورهای خاورمیانه و به ویژه ایران باید در اولویت باشد؟
🖊 غلامرضا علیزاده
همین سال گذشته بود که «فارن‌پالیسی» در گزارشی اعلام کرد که بسیاری از شهرهای خاورمیانه تا پیش از پایان قرن، غیرقابل سکونت خواهند شد.
خاورمیانه از حکومت های ناکارآمد، ضعیف و نیز نهادهای مدنی نحیف در رنج است. حاکمان خاورمیانه بیش از آنکه، ذهن خود را معطوف بحران‌های قریب‌الوقوع کنند در چنبره‌ی باورهای نیاکانی چند هزار ساله گرفتار آمده‌اند. آنان سودای فراچنگ آوردن شهری مقدس را در مخیله خویش می پرورانند، اما از تمشیت امور شهرهای خویش ناتوان‌اند. بحران‌های محیط زیستی، به مثابه کالابرگ نیستند که بین اقشار کمتر برخوردار توزیع کرده، موجبات شعف و ابتهاج خاطرشان را فراهم کرد تا چشم شان به روی درآمدهای میلیاردی غول‌های اقتصادی گشوده نشده و ذهن‌شان معطوف ِ آنان نگردد!
هزاران هکتار زمین اگر فرو نشست کند، با کدام جرثقال می‌توان آن را برکشید؟ صدها هزار هکتار از بستر زمین که به قدر ۲۵ سانتی متر در شهریار و رباط کریم تهران فرو می‌نشیند و یا دشت فسا که دهها برابر استاندارد فرونشست زمین در اروپا(برای اروپا تنها ۴ سانتیمتر در طول سال) به طبقات زیرین می‌غلتد، با کدام کار جهادی می‌توان مرتفع کرد؟!
آب رودها و دریاچه‌ها و جنگل‌ها که جلوی چشم مسئولان وزارتخانه های متبوع به بستری برای دفن زباله‌هایِ سرگردان و ریزش پساب ها تبدیل می‌شود با کدام تصمیم یک شبه در اتاق بحران قابل جبران است؟
بحران آب اگر نتواند به درستی کنترل و مدیریت شود، نظم سیاسی موجود در خاورمیانه برهم خواهد خورد. از درون بحران آب و مسائل زیست‌محیطی آن، چه‌بسا زوال تمدن‌ها رقم خورده و منازعات قومی و جنگ‌های داخلی و منطقه‌ای شکل گیرد.
نرخ رشد اقتصادی به محض باز شدن شیرهای مخازن نفتی و سوت نفتکش‌های غول پیکر که عازم دریاهای دوردست‌اند، در مانیتور مرکز آمار ایران، صعود خواهد کرد.(رشد اقتصادی ایران غالباً تابع صادرات مواد خام نفتی است تا صنایع مولد و رشد متوازن در دیگر بخش های بیشینه ساز)
اما برای حل معضلات زیست محیطی، نخست اندیشه باید ارتقاء یابد. بدین معنا که هر گاه اندیشه فربه شود، چینش اولویت ها به درستی انجام خواهد گرفت. به عنوان مثال برای مبارزه با مشکل ریزگردها، با شرکت در یک نشست شورای اداری و مصوب کردن چند دستورالعمل نمی‌توان هیچ امیدی به وقوع معجزه داشت. چراکه صدها سال است، دیگر کسی از معجزه خبر نیاورده است!
در جغرافیای پرتنش خاورمیانه تا بازیگران سیاسی بایکدیگر تعامل نکنند، هیچ پروژه‌ی زیست محیطی به بار نخواهد نشست. فی‌المثل در خصوص موضوع ریزگردهای جنوب غرب، همکاری دولت‌های ایران، عراق و کویت و عربستان ضروری است. نگرانی‌های امنیتی، هر کشوری را نسبت به دیگر کشورها بدگمان خواهد کرد، همانگونه که ایران از حضور بازیگران منطقه ای در آنسوی مرزهای سرزمینی نگران می‌شود، چنین نگرانی هایی برای دیگر کشورها نیز مفروض و قابل فهم است. اقتضائات جهان امروز دیگر همانند قرون ۱۶ و ۱۷ نیست که نادرِ جهانگشایی عزم پنجاب کند یا در آن سوی جهان، ناپلئون بناپارتی آهنگ جنگل‌های تایگا کرده و سرانجام مغموم از اینکه نتوانسته بود دلی بدست آورَد در تنهایی سنت هلن جان دهد!
جهانی که بشدت فریز شده، اگر چه به زعم رئالیست‌ها، خصلتی آنارشیک یافته، اما دیگر کسی برای یکه‌تازیِ سوارکاران در میدان خودخواهی هورا نمی‌کشد.
حکومتی که نتواند صورتبندی رخدادهایِ جهان در پنج سال آینده را پیش‌بینی کند تا مردم مفلوک ذیل چنین حکمرانی، در تنگنا قرار نگیرند و به سبب سیاست های اشتباه منطقه‌ای، به فلاکت نیفتند، باید در شیوه حکمرانی خویش شرم کند و البته بی‌درنگ در ترسیم سیاست‌های خود بازاندیشی کند.
چگونه چنین حاکمیتی را سرزنش نکنیم، اگرچه با نیرنگ غرب اما با اصرار خویش چهار سالِ تمام، خود را مقهور پاهای اختاپوسیِ تحریم کرده و فروش نفت‌اش را به حالتِ نیمه تعطیل درآورده تا تانکرهای حمل نفتش بر روی آب‌های آزاد جهان سرگردان شوند، آن چنان که، روزی محتاج وام ۵ میلیارد دلاری بانک جهانی شود!
اگر از اولویت‌ها سخن به میان می‌آید، ناظر به این مطلب است که حاکمیت دشمنان واقعی و مخاطرات قریب‌الوقوع را بشناسد. حاکمیت باید در روش معهود خویش بازنگری عمیق کند. او خود بهتر از هرکسی می‌داند سال ۱۳۵۷ کشور را با کدام موقعیت سیاسی و چه بضاعت اقتصادی تحویل گرفته‌است که حتا امروز دیگر انجام رفراندوم نیز برایش در اولویت نیست.
🛑چرا ابر بحرانِ کمبود آب، برای کشورهای خاورمیانه و به ویژه ایران باید در اولویت باشد؟
🖊 غلامرضا علیزاده
همین سال گذشته بود که «فارن‌پالیسی» در گزارشی اعلام کرد که بسیاری از شهرهای خاورمیانه تا پیش از پایان قرن، غیرقابل سکونت خواهند شد.
خاورمیانه از حکومت های ناکارآمد، ضعیف و نیز نهادهای مدنی نحیف در رنج است. حاکمان خاورمیانه بیش از آنکه، ذهن خود را معطوف بحران‌های قریب‌الوقوع کنند در چنبره‌ی باورهای نیاکانی چند هزار ساله گرفتار آمده‌اند. آنان سودای فراچنگ آوردن شهری مقدس را در مخیله خویش می پرورانند، اما از تمشیت امور شهرهای خویش ناتوان‌اند. بحران‌های محیط زیستی، به مثابه کالابرگ نیستند که بین اقشار کمتر برخوردار توزیع کرده، موجبات شعف و ابتهاج خاطرشان را فراهم کرد تا چشم شان به روی درآمدهای میلیاردی غول‌های اقتصادی گشوده نشده و ذهن‌شان معطوف ِ آنان نگردد!
هزاران هکتار زمین اگر فرو نشست کند، با کدام جرثقال می‌توان آن را برکشید؟ صدها هزار هکتار از بستر زمین که به قدر ۲۵ سانتی متر در شهریار و رباط کریم تهران فرو می‌نشیند و یا دشت فسا که دهها برابر استاندارد فرونشست زمین در اروپا(برای اروپا تنها ۴ سانتیمتر در طول سال) به طبقات زیرین می‌غلتد، با کدام کار جهادی می‌توان مرتفع کرد؟!
آب رودها و دریاچه‌ها و جنگل‌ها که جلوی چشم مسئولان وزارتخانه های متبوع به بستری برای دفن زباله‌هایِ سرگردان و ریزش پساب ها تبدیل می‌شود با کدام تصمیم یک شبه در اتاق بحران قابل جبران است؟
بحران آب اگر نتواند به درستی کنترل و مدیریت شود، نظم سیاسی موجود در خاورمیانه برهم خواهد خورد. از درون بحران آب و مسائل زیست‌محیطی آن، چه‌بسا زوال تمدن‌ها رقم خورده و منازعات قومی و جنگ‌های داخلی و منطقه‌ای شکل گیرد.
نرخ رشد اقتصادی به محض باز شدن شیرهای مخازن نفتی و سوت نفتکش‌های غول پیکر که عازم دریاهای دوردست‌اند، در مانیتور مرکز آمار ایران، صعود خواهد کرد.(رشد اقتصادی ایران غالباً تابع صادرات مواد خام نفتی است تا صنایع مولد و رشد متوازن در دیگر بخش های بیشینه ساز)
اما برای حل معضلات زیست محیطی، نخست اندیشه باید ارتقاء یابد. بدین معنا که هر گاه اندیشه فربه شود، چینش اولویت ها به درستی انجام خواهد گرفت. به عنوان مثال برای مبارزه با مشکل ریزگردها، با شرکت در یک نشست شورای اداری و مصوب کردن چند دستورالعمل نمی‌توان هیچ امیدی به وقوع معجزه داشت. چراکه صدها سال است، دیگر کسی از معجزه خبر نیاورده است!
در جغرافیای پرتنش خاورمیانه تا بازیگران سیاسی بایکدیگر تعامل نکنند، هیچ پروژه‌ی زیست محیطی به بار نخواهد نشست. فی‌المثل در خصوص موضوع ریزگردهای جنوب غرب، همکاری دولت‌های ایران، عراق و کویت و عربستان ضروری است. نگرانی‌های امنیتی، هر کشوری را نسبت به دیگر کشورها بدگمان خواهد کرد، همانگونه که ایران از حضور بازیگران منطقه ای در آنسوی مرزهای سرزمینی نگران می‌شود، چنین نگرانی هایی برای دیگر کشورها نیز مفروض و قابل فهم است. اقتضائات جهان امروز دیگر همانند قرون ۱۶ و ۱۷ نیست که نادرِ جهانگشایی عزم پنجاب کند یا در آن سوی جهان، ناپلئون بناپارتی آهنگ جنگل‌های تایگا کرده و سرانجام مغموم از اینکه نتوانسته بود دلی بدست آورَد در تنهایی سنت هلن جان دهد!
جهانی که بشدت فریز شده، اگر چه به زعم رئالیست‌ها، خصلتی آنارشیک یافته، اما دیگر کسی برای یکه‌تازیِ سوارکاران در میدان خودخواهی هورا نمی‌کشد.
حکومتی که نتواند صورتبندی رخدادهایِ جهان در پنج سال آینده را پیش‌بینی کند تا مردم مفلوک ذیل چنین حکمرانی، در تنگنا قرار نگیرند و به سبب سیاست های اشتباه منطقه‌ای، به فلاکت نیفتند، باید در شیوه حکمرانی خویش شرم کند و البته بی‌درنگ در ترسیم سیاست‌های خود بازاندیشی کند.
چگونه چنین حاکمیتی را سرزنش نکنیم، اگرچه با نیرنگ غرب اما با اصرار خویش چهار سالِ تمام، خود را مقهور پاهای اختاپوسیِ تحریم کرده و فروش نفت‌اش را به حالتِ نیمه تعطیل درآورده تا تانکرهای حمل نفتش بر روی آب‌های آزاد جهان سرگردان شوند، آن چنان که، روزی محتاج وام ۵ میلیارد دلاری بانک جهانی شود!
اگر از اولویت‌ها سخن به میان می‌آید، ناظر به این مطلب است که حاکمیت دشمنان واقعی و مخاطرات قریب‌الوقوع را بشناسد. حاکمیت باید در روش معهود خویش بازنگری عمیق کند. او خود بهتر از هرکسی می‌داند سال ۱۳۵۷ کشور را با کدام موقعیت سیاسی و چه بضاعت اقتصادی تحویل گرفته‌است که حتا امروز دیگر انجام رفراندوم نیز برایش در اولویت نیست.
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment