✳️ زبان اشارهٔ ایرانی چیست؟
✍🏻 فرزانه سلیمان‌بیگی و دیگران:

«هر زبان اشاره یک زبان دیداری ــ حرکتی و غیرآوایی است که در اصل زبان طبیعی جامعهٔ ناشنواست. زبان‌های اشارهٔ دنیا زبان‌هایی طبیعی و مستقل هستند که به زبان گفتاری جامعه خود وابسته نیستند. زبان‌های اشارهٔ بسیاری در جهان وجود دارد که با یکدیگر بسیار تفاوت دارند. از جمله می‌توان زبان اشارهٔ ایرانی (اشارانی)، زبان اشارهٔ استرالیایی (Auslan)، زبان اشارهٔ آمریکایی (ASL)، زبان اشارهٔ ژاپنی (ISL)، زبان اشارهٔ برزیلی (Libras)، زبان اشارهٔ ترکی ( TiD) و ... را نام برد. در هر کشور و منطقه از جهان زبان اشاره و فرهنگ ناشنوایان مخصوص به آن کشور وجود دارد. زبان اشارهٔ یک منطقه از جهان عموماً برای ناشنوایان و گویشوران یک زبان اشارهٔ دیگر قابل درک نیست. این زبان‌ها را به عنوان زبان دوم می‌توان آموخت. [...]

زبان اشارهٔ ایرانی زبان طبیعی و رایج میان ناشنوایان ایران است و برخلاف تصور رایج، کسی این زبان را ابداع نکرده است، بلکه به طور خودجوش در جوامع ناشنوایان ایران در طول قرن‌ها شکل گرفته است. این زبان هم واژگان و هم دستور زبانی مستقل از زبان فارسی دارد. دربارهٔ تاریخ این زبان تا پیش از تأسیس مدرسه باغچه‌بان در دههٔ ۱۳۳۰ اطلاع دقیقی در دست نیست. ولی می‌دانیم همواره ناشنوایان در ایران حضور داشته و زندگی کرده‌اند و همواره مراکزی مثل قهوه‌خانه‌ها و بازارها و زورخانه‌ها محل جمع‌شدن و ارتباطات اجتماعی ناشنوایان بوده است. بنابراین طبیعی است که زبان اشارهٔ ایرانی هم در طول قرن‌ها در ایران وجود داشته است. این زبان دارای گونه‌های متفاوتی بر اساس تجمعات مختلف ناشنوایان است. در بعضی استان‌های ایران این تفاوت گونه بیشتر از استان‌های دیگر است. البته این تنوع گونه‌ها مانع از امکان ارتباط ناشنوایان ایران با یکدیگر نیست و ناشنوایان سراسر ایران حرف یکدیگر را به خوبی متوجه می‌شوند. گاهی ممکن است یک اشاره در یک منطقه به گونه‌ای و در منطقه و استان دیگر به گونه‌ای دیگر ادا شود، درست مانند زبان‌های گفتاری که ممکن است لهجه‌ها و گویش‌های متفاوت داشته باشند.

یک تفاوت زبان‌های اشاره با زبان‌های گفتاری موجود در یک جامعه این است که زبان‌های اشاره گونه نوشتاری ندارند و ناشنوایان باید نظام نوشتاری زبان رسمی کشور را برای رفع نیازهای خود بیاموزند و به کار ببرند. البته می‌دانیم که بسیاری از زبان‌های گفتاری ایران نیز همین وضعیت را دارند و از این جهت این ویژگی مختص گویشوران زبان اشاره نیست. ناشنوایان نیز درست مانند گویشوران زبان‌های ترکی، لکی، کردی، بلوچی و ... در مدرسه و زمان سوادآموزی خط فارسی را می‌آموزند و زبان اول خود را تنها در گونه شفاهی استفاده می‌کنند.» (سلیمان‌بیگی و دیگران، ۱۴۰۰: ۳ ــ ۴)

«زبان فارسی برای بسیاری از ناشنوایان زبان دوم آنها محسوب می شود و زبان اشارهٔ ایرانی زبان اصلی و زبان اول آنان است. بیشتر افراد شنوا که به واسطه شغل خود در جامعه ناشنوا حضور دارند و تنها اشارات را به صورت تک به تک یاد گرفته‌اند هنگام استفاده از آن اشارات، مطابق با دستور زبان فارسی اشاره می‌کنند. این نوع نظام آموزشی که حاصل تلفيق اشارات زبان اشاره ایرانی و دستور زبان فارسی است به نام فارسی اشاره‌ای نامیده شده و تا سالیان طولانی گمان می‌شد که زبان ناشنوایان ایران چنین است. اما مطالعات دهه اخیر نشان داده که، همان‌طور که کانال ارتباطی در این زبان با زبان‌های گفتاری متفاوت است، دستور زبان متفاوتی نیز دارد.» (همان: ۷)

📚 سلیمان‌بیگی، فرزانه و دیگران (۱۴۰۰). مقدمه‌ای بر زبان اشارهٔ ایرانی. تهران: مؤسسه انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف.

#زبان_اشاره
#ناشنوایان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan