27 تیرماه، روز قتل «ماژور ایمبری» در سقاخانه شیخ هادی

دسیسه هولناک شرکت های انگلیسی برای فرار سرمایه گذاران آمریکایی از ایران



این روزها که بحث انعقاد قرارداد همکاری های اقتصادی 25 ساله ایران و چین مطرح است، جدای از ورود به محتوا و ماهیت این توافق که ظاهرا هنوزقطعی نیست و یا حداقل از جزئیات آن، اطلاعات دقیق و قابل تحلیلی در دست نیست، یک ماجرای عجیب تاریخی را مرور می کنیم که می تواند نسبت به عواقب سلطه انحصاری یک کشور، براقتصاد ایران، بسیار درس آموز و هشدار آمیز باشد.

ماجرا قتل « ماژور ایمبری» را نخستین بار از زبان مرحوم دکتر جواد شیخ الاسلامی، استاد تاریخ سیاسی در دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران شنیدم. داستان از این قرار بود که با وقوع انقلاب کمونیستی در شوروی و بیانیه لنین در 1921 که تمامی قراردادهای استعماری تزار روس با ایران را ملغی اعلام کرد، نفوذ روس ها در اقتصاد ایران از بین رفت اما دولت انگلیس از طریق کمپانی های نفتی مثل «رویال داچ شل» و «استاندارد اویل» همچنان بی رقیب بر اقتصاد و البته سیاست ایران سلطه داشت.

در این دوره، برخی دولتمردان وقت ایران مثل احمد قوام، به این فکر افتادند که در غیاب روسیه وبرای کنترل قدرت و نفوذ انگلستان، بهتر است ازشرکت ها و سرمایه گذاران آمریکایی، دعوت شود تا در صنعت نفت ایران سرمایه گذاری کنند. کشور آمریکا، به تازگی از انزوای دیپلماتیک خود خواسته خارج شده بود و اقتصاد رو به رشدی داشت و از همه مهمتر اینکه سابقه استعمارگری نداشت و در قیاس با روس و انگلیس، در میان ملل شرق، خوشنام بود.

از اینرو، در دولت دوم قوام مذاکرات اولیه ای با شرکت نفتی «سینکلر» آمریکایی آغاز شد که حاضر بود در قبال یک قرارداد 50 ساله و دریافت امتیاز نفت شما، نیمی از عواید نفتی را مستقیما به دولت ایران بدهد و بابت پیش پرداخت این قرارداد نیز 10 میلیون دلار نقدا پرداخت کند.

این مذاکرات بیش از یکسال در جریان بود و تقریبا به مرحله نهایی رسیده بود که توطئه ای عجیب از سوی مافیای نفتی انگلیس و برخی مهره های داخلی آنها ترتیب داده شد که نه تنها شرکت سینکلر را از ایران فراری داد بلکه چنان چهره زشت و وحشتناکی از ایرانیان نزد امریکایی ها ترسیم کرد که تا سالهای سال هیچ آمریکایی جرات سرمایه گذاری در ایران و حتی مسافرت به کشور ما را نداشت!

در دوره سلطنت احمدشاه قاجار و حدود یک سال مانده به آغاز سلطنت رضاشاه پهلوی، شایع شد که آب یک سقانه در میدان حسن آباد تهران، معجزه می‌کند. بر پایه این شایعات، مردی لنگ با نوشیدن آب این سقاخانه معروف به «آشیخ هادی» شفا یافته و یک بهایی نیز به دلیل نپرداختن صدقه به یکی از گدایان آن محل، نابینا شده بود! قدرت این شایعه به حدی بود که نه تنها بیماران، بلکه افراد کور و کر و فلج مادرزاد هم از سرتاسر ایران برای نوشیدن این آب شفا بخش به تهران هجوم آورده بودند

در همین ایام یک دیپلمات جوان وشیک پوش به نام «ماژور رابرت ایمبری» به تازگی به سمت کنسول یار دفتر نمایندگی دیپلماتیک آمریکا در ایران منصوب شده بود و برای نشریه «نشنال جئوگرافیک» هم عکاسی و خبرنگاری می کرد.

او به همراه یک نفر آمریکایی دیگر به نام «ملوین سیمور»، در روز جمعه 27 تیرماه 1303، از سر کنجکاوی وبه منظور تهیه عکس، به « سقانه شیخ هادی» رفت. او در حال تهیه عکس بود که ناگهان فردی، از میان جمعیت بلند شد و فریاد زد: « بگیرید این بهایی را که از ناموس مسلمین عکس می گیرد و قصد دارد آب سقاخانه را مسموم کند»!

مردم بی خبر، به تحریک او و با شعار «الله اکبر»، به ایمبری و دوستش حمله کردند و این بخت برگشته ها را بیش از نیم ساعت زیر مشت و لگد گرفتند. ایمبری یک بار توانست فرار کند و به یک قهوه خانه پناهنده شد که مردم خشمکین وارد قهوه خانه شدند و آب جوش را بر سر و روی او خالی کردند.

خلاصه زمانی مامورین نظمیه متوجه ماجرا شدند که این دو نفر، نیمه جان روی زمین افتاده بودند. درشکه ای برای اعزام آنها به بیمارستان آماده شد اما جمعیت خشمگین ول کن ماجرا نبودند و برای کشتن آنها، همچنان در تعقیب درشکه می دویدند. سرانجام با هر مشقتی بود این دو نفر را به بیمارستان رساندند و در دو اتاق جداگانه بستری کردند.

تعدادی از مردم از دیوار بیمارستان بالا رفتند و دوباره به جان ایمبری افتادند و در این هنگام، نوجوانی 16 ساله ای با ضربه سنگ به حیات ایمبری خاتمه داد! اما چون اتاق محل بستری ملوین سیمور را پیدا نکردند، او موفق شد، جان سالم به در برد. قتل ایمبری هزینه های سنگین برای کشور ایجاد کرد که مثل دیگر خودسری های قبلی و بعدی، تماما از جیب مردم پرداخت شد!

ادامه این مطلب در کتاب " تاریخ ۲۰ ساله ایران"


✅ @karkhone

Comments

Be the first to add a comment