مدار کنترل دوپامین سرچشمه‌ی تخیل است و به فرد امکان می دهد به آینده نظر کند و پیامد تصمیم‌های خود را ببیند و به این ترتیب بتواند گزینه‌های بهتری را انتخاب کند. دوپامین به فرد توانایی برنامه‌ریزی برای تحقق آینده دلخواه را می‌دهد. مدار کنترل مانند مدار آرزو که فقط به چیزهایی که نداریم اهمیت می‌دهد، در عالم غیرواقعی فرصت‌ها و امکان‌ها سیر می‌کند. این دو مدار در یک ناحیه از مغز آغاز می‌شوند، مدار آرزو در بخشی از مغز که محرک شور و شوق و هیجان است خاتمه می‌یابد، اما مدار کنترل در لوب‌های پیشانی که خاص تفکر منطقی است.

دو مدار به ما توانایی توجه به چیزهای «خیالی» یا چیزهایی را می‌دهند که از نظر فیزیکی و مادی وجود ندارند. برای دوپامین آرزو چیزهای خیالی چیزهایی هستند که دوست داریم آن‌ها را داشته باشیم اما در حال حاضر نداریم، برای دوپامین کنترل خیال‌ها، اجزای سازنده‌ی تفکر خلاق هستند، یعنی ایده‌ها، نقشه‌های نظریه‌ها، مفاهیم انتزاعی مانند ریاضیات، زیبایی و دنیاهایی که در آینده تحقق می‌یابند.

دوپامین کنترل ما را از «خواستن» بدوی که مربوط به دوپامین آرزوست فراتر می‌برد و به ما ابزارهایی برای درک و تحلیل و مدل‌سازی از جهان اطراف می‌دهد تا بتوانیم فرصت‌ها را بسنجیم و با هم مقایسه کنیم و سپس برای رسیدن به اهداف راه‌هایی پیدا کنیم. این مدار بخش قدیمی و بغرنج اراده‌ی تکاملی است و سعی می‌کند تا حد امکان منابع بیشتری را در اختیار بگیرد. دوپامین آرزو برعکس آن مثل کودکی است که روی صندلی عقب خودرو نشسته و با دیدن چیزهای جذاب مثل مک‌دونالد، اسباب‌بازی یا سگی در پیاده‌رو به پدر و مادر خود می‌گوید «نگاه کنید!» دوپامین کنترل مثل والدی است که پشت فرمان نشسته و این حرف‌ها را می‌شنود و فکر می‌کند بایستد یا برود و تصمیم می‌گیرد که اگر بایستد چه کند. دوپامین کنترل هیجان و انگیزه را از دوپامین آرزو می‌گیرد، گزینه‌ها را می‌سنجد، ابزارها را انتخاب می‌کند و راهبردی برای رسیدن به اهداف تدوین می‌کند.

برای مثال مرد جوانی که برای نخستین بار قصد خرید خودرو دارد، اگر فقط متکی به دوپامین آرزو باشد اولین خودرویی را که مورد پسندش باشد می‌خرد، اما چون دارای دوپامین کنترل نیز هست می‌تواند انگیزه‌های خود را بسنجد. برای انتخاب یک خودرو دلایل مختلفی می‌تواند مطرح باشند. مثلاً فرض کنیم این فرد اقتصادی فکر می‌کند و می‌خواهد بهترین خودرو را با ارزان‌ترین قیمت بخرد. او با تکیه بر نیروی دوپامین آرزو ساعت‌ها در اینترنت به جستجو در سایت‌های فروش خودرو می‌پردازد و با راهبردهای مذاکره آشنا می‌شود. او می‌خواهد همه‌ی چم‌وخم کار را بیاموزد تا از خرید خود به ارزش بیشتری برسد. وقتی با دلال پشت میز می‌نشیند. کاملاً آماده است و از چیزی تعجب نمی‌کند. احساس خوبی دارد و چون همه‌ی اطلاعات لازم را بررسی کرده بر موقعیت مسلط است.

#دوپامین، مولکولی با خواص شگفت‌انگیز

@SciBookReader

گروه کتابخوانی علمی👇
https://t.me/joinchat/AtGPR0K5wDFPnbmDztxYRQ