🖋 تفکر اسکولاستیک [در قرون وسطی] هم بر عقل و هم بر وحی مبتنی بود و ترکیب خاصی از عناصر فلسفۀ یونان و ایمان کتاب مقدس را نشان می‌داد. بر این اساس، خداوند هم از راه الهیات طبیعی و هم از طریق الهیات وحیانی شناخته می‌شود. حقایق طبیعی در دسترس همۀ انسان‌ها قرار دارد و بدون امداد خارجی و تنها با قوای عقلانی انسان قابل درک است. خداوند، حقایق وحیانی را توسط مسیح و دیگر پیامبران آشکار ساخته است و این حقایق از راه کتاب مقدس و سنت، ارسال و به وسیلۀ کلیسا حفظ می‌شود. از آن‌جا که همۀ حقایق از خداوند سرچشمه می‌گیرد، بنابراین، این دو منبع اصلی با یکدیگر سازگار خواهند بود.
در نظام اکویناس، عقل، مقدمه‌ای مهم برای ایمان به شمار می‌آید. عقل می‌تواند بعضی از حقایق مربوط به الهیات -از جمله وجود خداوند- را احراز کند.

🖋 برهان غایت‌شناختی، از شواهد مربوط به طرح و تدبیر در طبیعت، به ایدۀ طراح و صانعِ علیم رهنمون شود. برهان کیهان‌شناختی [=برهان وجوب و امکان]، از امکان جهان، به وجود یک مبدأ ضروری، یعنی علت نخستینِ همۀ معلول‌ها می‌انجامد. بر این اساس، خداوند دست کم تا حدودی در جهان آشکار شده است؛ اما به عقیدۀ اکویناس، این‌گونه الهیات طبیعی در مقایسه با الهیات وحیانی در رتبۀ دوم قرار داشت و بر خلاف نظر بسیاری از اندیشمندان قرن هجدهم، یگانه سرچشمۀ اصلی برای معرفت خداوند به شمار نمی‌آمد.
از دید اکویناس، وحی، یک امر ضروری است؛ زیرا مهم‌ترین حقایق مربوط به الهیات، در دسترس عقل قرار ندارند. وجود خداوند از نظر عقلانی، اثبات‌شدنی است، ولی تثلیث و تجسد، این‌گونه نیستند. طرح الهی برای رستگاری، از طریق مسیرهایی شناخته می‌شود که خداوند آن‌ها را برگزیده است؛ حتی حقایقی که از نظر فلسفی، اثبات‌پذیرند از طریق وحی، آسان‌تر در دسترس مردم عادی قرار می‌گیرند.

📚 از کتاب «دین و علم»، نوشتۀ ایان باربِر 📚

@philosophycafe