📝«نویسندهای در دوزخ ایدئولوژی»
📝نگاهی به زندگی «الکساندر سولژِنیتسین»، نویسندهای که جهان را تکان داد
#درسهای_دیکتانوری_کمونیستی
وی در 1918 در جنوبیترین نقطۀ روسیۀ کنونی به دنیا آمد. دانشجوی ریاضیات و فلسفه بود که در مهیبترین جنگ دنیا، جنگ میان کمونیسمِ استالینی و فاشیسم هیتلری، باید به خدمت نظامی میرفت، در سال 1941. شوروی پیروز شد، اما قرار نبود او لذت پیروزی بر فاشیسم را بچشد، زیرا در ماههای پایانی جنگ سازمان ضدجاسوسی ارتش سرخ او را بازداشت کرد. او کمونیست بود اما گویا در نامههایش به دوستی از استالین انتقاد کرده بود. به دلیل همین انتقادها در نامههای خصوصی به 8 سال زندان محکوم شد، و این یعنی سرنوشتی تاریک در انتظارش بود: اسارت در گولاگ!
ابتدا به اردوگاهی فرستاده شد که محل حبس کشیدن دانشمندان بود، سالها بعد تجربیات خود در این اردوگاه را در رمان «حلقۀ نخست جهنم» بازگو کرد. پس از آن به اردوگاهی در قزاقستان فرستاده شد و در آنجا در کارخانۀ ذوبآهن به بیگاری گمارده شد. در این اردوگاه، در این ذوبآهن، حین بیگاری چیزی نیز در وجود سولژنیتسین ذوب میشد و شکل جدیدی میگرفت: او که کمونیستی خداناباور بود در کشاکش دائمی با مرگ به یک مسیحی ضداستالین تبدیل شد. مردی که اکنون سرخی آهن مذاب در چشمانش منعکس میشد در چند دهۀ آتی به بزرگتر رسواکنندۀ استالینیسم تبدیل میشد. گویی شیطان حریفش را در کورۀ زندانش میساخت!
اما فروپاشی دیگری نیز در راه بود. چیزی به پایان محکومیتش نمانده بود که نامهای از عمهاش دریافت کرد که در آن نوشته بود: «ناتاشا از من خواهش کرد به شما خبر دهم او میتواند به تنهایی زندگیاش را سامان دهد». ناتاشا همسر الکساندر بود و این پیام معنایی جز این نداشت که ناتاشا از او جدا شده بود. ناتاشا میدانست زندگی با مردی با سابقۀ محکومیت سیاسی دردسرهای فراوانی داشت، پس...
در فوریۀ 1953 از زندان آزاد شد، اما باید تا آخر عمر در تبعید میماند. انتقاد از استالین، این پدر مهربان کارگران جهان، مجازاتی داشت که هیچ خدای هیچ دینی در هیچ جهنمی بر سر کافرانش نمیآورد. اما در مارس 1953 این بدکیفرترین خدای عالم اِمکان، استالین، چشم از جهان فروبست. سولژنیتسین در تبعید در قزاقستان ماند و به سختی (چون سابقهدار بود) شغلی به عنوان معلم یافت. مینویسد: «من ـ سر کلاس، با گچ در دست! این روز آزادی من بود... مسائل دیگر تبعید اصلاً برایم مهم نبود.»
دوران «استالینزدایی» در شوروی آغاز شده بود و الکساندر هم بهرۀ آن را چشید: در سال 1957 از او اعادۀ حیثیت شد و اکنون میتوانست به زندگی عادی بازگردد. ناتاشا هم بخشی از آن زندگی عادی بود. او دوباره با ناتاشا ازدواج کرد. اکنون دغدغۀ اصلی او این بود که صدای کسانی باشد که صدایشان خفه شده بود، یعنی صدای گذشتۀ خودش.
دوران رهبری خروشچوف بود و با اجازۀ او در سال 1962 کتابِ «یک روز از زندگی ایوان دِسینوویچ» به قلم سولژنیتسین منتشر شد؛ کتابی که روزمرههای جهنمی یک زندانی در گولاگ را شرح میداد. اما 1964 خروشچوف سقوط کرد و دردسرهای سولژنیتسین نیز دوباره آغاز شد. در سال 1970 وقتی جایزۀ نوبل ادبیات به او اعطا شد، خود برای دریافت جایزه نرفت، از بیم آنکه دیگر نتواند به کشور بازگردد. اما اکنون زمان آن بود که کاریترین ضربه را به قلب استالینیسم بزند: در 1973 کتابِ «مجمعالجزایر گولاگ» به طور غیرقانونی در شوروی منتشر شد؛ کتابی که همۀ ابعاد رعبآور نظام سرکوب استالینی را افشا میکرد. تاوان انتشار چنین کتابی چه بود؟
سولژنیتسین در سال 1974 از شوروی اخراج شد. اول به فرانکفورت رفت و مهمان هاینریش بُل، نویسندۀ نامدار آلمانی شد. اما در نهایت به آمریکا رفت و تا 1994 مهمان بزرگترین دشمن بلوک شرق بود. پس از فروپاشی اتحاد شوروی وقتی نخستین بار به خانه بازگشت استقبال باشکوهی از او انجام شد، مانند یک قهرمان ملی.
🔻«گولاگ» مخفف این عنوان است: «ادارۀ کل اردوگاههای بازتربیت و کار». در واقع گولاگ نظام اردوگاههای شوروی بود. درست است که غرب برای رسوا کردن سوسیالیسم نهایت بهرهبرداری سیاسی را از کتاب سولژنیتسین کرد، اما بیتردید سولژنیتسین با آثارش بسیاری از هواداران سوسیالیسم را در جهان به فکر واداشت تا پیامدهای «غیرانسانی» ایدههای ظاهراً «انسانی» خود را ببینند.
سولژنیتسین در 2008 در روسیه درگذشت. او منتقد گورباچوف و یلتسین بود، اما به نظر پوتین را تا زنده بود میپسندید
م.تدینی
@cafe_andishe95