✳️پیر مغان در شعر حافظ
کلمه پیر از اصل اوستائی Paro و Parya و به معنی پیشین است.
در لغت فارسی، این کلمه به معنای سالخورده و مسن و شیخ، در مقابل کلمه جوان و برناست.
اما پیر در اصطلاح صوفیان، به معنی پیشوا و رهبری است که سالک ، بدون کمک و مدد او نمی تواند به حق واصل شود .
الفاظی مانند "قطب" و "شیخ" و "مراد" و "ولی" در نزد صوفیه به همین معنی استعمال شده است.
پیر، سالکی است که مراحل سیر و سلوک عرفانی و تزکیه و تهذیب را گذرانده و به مقامی رسیده است که باید سالکان در راه را در طریق معرفت حق رهبری و ارشاد کند و چون بی خبر از «راه و رسم منزلها»ی پرخطر سیر و سلوک نیست، سالک باید مطیع دستورات او باشد و هر آنچه را که او می گوید آویزه گوش قرار دهد.
همانگونه که حافظ می گوید بدون دلیل راه، نمی توان در کوی عشق گام نهاد:
به کوی عشق منه بی دلیل راه قدم
که من به خویش نمودم صد اهتمام و نشد
(دلیل به معنی رهبر و راهنما است .
✳️پیر ِ حافظ چه کسی بود ؟
تذکره نویسان و محققان احوال و افکار و روزگار حافظ نوشته اند که او- با آنکه در طریق تصوف گام می زده- هیچگاه مطابق آداب جاری تصوف پیر و مرشد و مرادی برای خود برنگزیده است حتی او از پیران تصوف، به طور کلی به طعنه و انتقاد یاد کرده است:
صوفی نهاد دام و سرحقه باز کرد
بنیاد مکر با فلک حقه باز کرد
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می کنند
چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند
نقد صوفی نه همه صافی بی غش باشد
ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد
در اوضاع آشفته قرن هفتم و هشتم از نظر مسائل اجتماعی و سیاسی، عرفان و تصوف دچار انحرافی می شود که حافظ، صوفی را سالوس و خرقه اش را ریایی می خواند و زاهد و مفتی و فقیر و واعظ را خودبین و حرام خوار و مردم فریب و دروغ زن می نامد.»
در مقابل این پیران «فرمایشی»- که حافظ از آنان به عنوان صومعه داران ، مشایخ شهر و صوفی وشان یاد می کند- پیری برای خود انتخاب کرده که «پیر مغان» نام دارد.
✳️آیا «پیر مغان» حافظ وجود خارجی نیز داشته است؟
پاسخ منفی است .
زبان حافظ ، زبان رمز و کنایه و تمثیل است .
حافظ از این پیر نمادین و تمثیلی با عناوین دیگری نیز یاد می کند :
این عناوین عبارتند از: پیر دانا، پیر ما، پیر خرابات، پیر مِی فروشان، پیر میخانه، پیر گلرنگ، پیر خرد، پیر صومعه، پیر میکده، پیر صحبت، پیر ژنده پوش، پیر فرزانه، پیر من، پیر مناجات، پیر پیمانه کش، پیر صاحب فن و پیر دُردی کش.
این پیر ، حل مشکل می کند آن هم نه چون فیلسوفان، متفکر و عبوس بلکه خرم و خندان و در حالی که قدح باده در دست دارد و به صدگونه در آن به تماشا مشغول است:
مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش
کاو به تایید نظر حل معما می کرد
دیدمش خرم و خندان قدح باده به دست
واندر آن آینه صدگونه تماشا می کرد
اما این قدح خود چیست؟
این قدح جام جهان بین دل است.
آینه صافی و درخشانی که در نهاد همه سالکان جویای حق وجود دارد اما او بدون پیر به وجود آن پی نمی برد.
جام جهان بینی که پروردگار حکیم از ابتدای آفرینش خاص او قرار داده است:
گفتم این جام جهان بین به تو کی داد حکیم
گفت آن روز که این گنبد مینا می کرد
ارسالی از : کانال عارفان
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan