#فارسی_دهم
#درس_طوطی_و_بقال
⬅️تحلیل درس چهاردهم فارسی(۱) پایه دهم
حکایتی است ازمثنوی معنوی مولانا با مطالب نغزولطیف عرفانی واخلاقی به شیوه ی تمثیل.
شاعر: مولانا
قرن: هفتم
قالب: مثنوی:(هر بیت قافیه جدا دارد)؛ بهترین قالب برای داستان ها و مطالب طولانی
نوع ادبی: داستانی
موضوع: پرهیز از داوری های ظاهربینانه
هدف داستان: پرهیزاز قضاوت های ظاهری و زودهنگام و غیر منطقی، موقع مشاهده ی پدیده های مشابه هم.
✳️بیت اول
قلمروفکری:
فردبقالی طوطی سخنگو وخوش سخنی داشت.
قلمروزبانی:
بقال: خواربارفروش
خوش نوا: خوش آواز
گویا:سخن گو
✳️بیت دوم
قلمروفکری:
این طوطی نگهبان دکان بودوباهمه مشتریان شوخی می کرد.
قلمروزبان:
نکته: لطیفه
سوداگران: مشتریان،بازاریان
قلمروادبی:
نکته گفتن کنایه ازشوخی کردن
دکان: تکرار
واج آرایی «د، ا»
دکان+سوداگران:مراعات نظیر
✳️بیت سوم
قلمروفکری:
با انسان ها سخن می گفت و در آواز طوطیان ماهر بود.
قلمروزبانی:
خطاب: سخنی که رویاروی گفته شود.
ناطق:گویا،سخنگو
بُدی:بودی،واژه کهن
حاذق:ماهر،زیرک،دانا
نوا:صدا،آواز
قلمروادبی:
آدمی+ناطق//نوا+طوطبیان:مراعات نظیر
✳️بیت چهارم
قلمروفکری:
ازبالای دکان به طرف دیگری پریدوشیشه های روغن گل راریخت.
قلمرو زبانی:
صدر:بالا،آغاز،ابتدا
جست:پرید
روغن گل: عطر
قلمروادبی:
گریخت وبریخت:جناس ناقص اختلافی
واج آرایی/س/ر/
✳️بیت پنجم
قلمروفکری:
صاحبش ازخانه به دکان آمدوباخیالی آسوده باوقار مانندبزرگان دردکان نشست.
قلمروزبانی:
خواجه:سرور،بزرگ
خواجه اش:صاحبش
فارغ:آسوده و خیال راحت
خواجه وش:کدخدامنش،مانندکدخدا،مانند بزرگان
قلمروادبی:
خانه+دکان+خواجه: مراعات نظیر
خواجه وش: تشبیه درون واژه
✳️بیت ششم
قلمروفکری:
بقال دکان راپرازروغن دیدولباسش چرب شد بنابراین برسرطوطی زدوازاین ضربه طوطی کچل شد و پرش ریخت.
قلمروزبانی:
جامه: لباس
چرب: روغنی
کل:مخفف کچل، بی مو
ضرب:ضربه
قلمروادبی:
چرب وضرب:جناس ناقص اختلافی
روغن وچرب//سر و کل: مراعات نظیر
✳️بیت هفتم
قلمروفکری:
چندروزی کوتاه طوطی سخن نگفت ومردبقال ازپشیمانی آه می کشید«ازکارخودپشیمان شد»
قلمروزبانی:
روزک چندی:چندروزی کم،جابه جایی صفت وموصوف،«ک»تصغیر.
ندامت:پشیمانی
قلمروادبی
سخن کوتاه کردن کنایه ازسخن نگفتن.
ازندامت آه کردن کنایه ازپشیمان شدن.
✳️بیت هفتم
قلمروفکری:
ازپشیمانی و اندوه موهای خودرامی کَند و می گفت:افسوس که خورشید رزقم زیر ابررفت و ناپدید شد.
قلمروزبانی:
ریش:موی سروصورت
دریغ: افسوس
میغ:ابر
قلمروادبی:
ریش:مجازازموی سر
ریش کَندن کنایه ازپشیمانی
آفتاب نعمت:اضافه تشبیهی و استعاره از طوطی
مصراع دوم کنایه از ناپدید شدن طوطی
✳️بیت نهم
قلمروفکری:
ای کاش زمانی که برسرآن طوطی خوش زبان می زدم، دستم می شکست.
قلمروادبی:
دست من بشکسته بودی: کنایه از پشیمانی
زمان وزبان:جناس ناقص اختلافی
آن خوش زبان مجازازطوطی
دست،سروزبان:مراعات نظیر
✳️بیت دهم
قلمروفکری:
بقال به فقراصدقه می دادتا آوازخوانی طوطی را به دست آورد و زبان بازکند.
قلمروزبانی:
هدیه: صدقه، نذر
درویش:فقیر
درویش را:به درویش،«را»به معنی حرف اضافه(به)
نطق:سخن
قلمروادبی:
مرغ:مجازازطوطی
✳️بیت یازده
قلمروفکری:
بعدازسه شبانه روز مرد بقال،سرگردان و ناتوان و ناامید دردکان نشسته بود.
قلمروزبانی:
حیران وزار:آشفته ونگران،ناراحت
نومیدوار:سه تکواژ«نا/امید/وار» وندی//مانند ناامید.
«بیت11تا15موقوف المعانی»
قلمروادبی:
روز وشب:تضاد
سه :تکرار
نومیدوار: تشبیه
✳️بیت دوازده
قلمروفکری:
برای طوطی کارهای شگفت انگیزانجام می داد«اداوشکلک درمی آورد»تاشایدطوطی سخن بگوید.
قلمرو زبانی:
گون:نوع ،شکل
شگفت: ادا و شکلک/ درمصراع اول باضمه «گ»تلفظ می شودکه باگفت هم قافیه شود.
قلمروادبی:
مرغ:مجازازطوطی
گفت مجازگفتن،سخن
✳️بیت سیزده
قلمروفکری:
درویشی بدون کلاه ازجلوی دکان می گذشت درحالی که سرش مانندپشت طشت،تاس بود.
قلمروزبانی:
جولقی:ژنده پوش،درویش،گدا
«جولق لباس مخصوص فرقه ای به نام قلندری ها بودکه این فرقه اهل ریاضت بودندوموی سروصورت خودراکامل می تراشیدندولباس ضخیم وکهنه ای به نام جولق می پوشیدند»
طاس:نوعی ظرف، تشت بزرگ
طشت:نوعی ظرف
قلمروادبی:
سر،مو:تناسب
سر،سر: تکرار
مصراع دوم تشبیه سربه پشت طاس وطشت ازنظرصاف وبی موبودن.
طاس،طشت:تناسب
طاس: ایهام تناسب/ در معنی ظرف است و در معنی کچل با بی مو و سر تناسب دارد.
✳️بیت چهارده
قلمروفکری:
طوطی فورا زبان بازکردوبا صدای بلند به درویش گفت:هی فلانی
قلمروزبانی:
بیت 14و15موقوف المعانی
اندر: در
درزمان:فورا،سریع
بانگ:فریاد،داد
قلمرو ادبی:
گفت:مجازازگفتن،سخن
واج آرایی «د »
@ferdosesokhan