پیامبر اسلام در مثنوی

▪️نام و داستان انبیا و دیگر اَعلام قرآن و عهد عتیق و عهد جدید به کرّات در مثنوی می‌آید و از این حیث آن را به متون مقدس بسیار شبیه می‌سازد. از بین انبیا، بعد از پیامبر اسلام، بیشترین ذکر از موسی رفته و به نظر می‌رسد این امر یکی از تاثیرات قرآن بر مثنوی است چراکه در قرآن نیز از موسی بیشتر از دیگر انبیا یاد شده است. همچنین در کنار موسی باید از یوسف هم نام برد که داستان او، چنان که در قرآن هم احسن‌القصص نامیده شده، سخت مورد علاقه‌ی مولاناست و با تلمیح به عناصر گوناگون آن از یعقوب و برادران و‌‌ پیراهن و گرگ و چاه گرفته تا زندان و زلیخا و عزیز مصر و خواب و قصر و جاه، بارها در مثنوی ذکر می‌شود. مولانا در حقیقت، یوسف را همچون نماد مطلق عشق به کار می‌برد:
هین دریچه سوی یوسف باز کن
وز شکافش فُرجه‌ای آغاز کن

عشق‌ورزی آن دریچه کردن است
کز جمالِ دوست سینه‌روشن است

▪️اما باید به نام پیامبر اسلام در مثنوی توجه ویژه کرد که با نام‌های احمد، مصطفی، محمد، نبی، پیغامبر، رسول و برخی صفات مانند صدرُالصُّدور یاد می‌شود و مولانا بهترین مدایح خود را نثار او می‌کند. هم احادیث بسیاری از پیامبر نقل کرده و هم حکایت‌های متعددی را در مثنوی به وی اختصاص داده است. مولانا عشق پاک را جفتِ محمد می‌داند، او را زاده‌ی ثانی و قیامتِ نقد می‌خواند و می‌گوید اشاراتِ او مراد است و همه گشاد اندر گشاد و عقل را در پیش او قربان باید کرد؛ و در یک کلام می‌گوید:
نام احمد نام جمله انبیاست
چون که صد آمد نود هم پیش ماست

خواننده هیچگاه در مثنوی، مولانا را از عشق محمد دور نمی‌یابد و سایه‌ی ولایتِ او را بر سر مثنوی و مولانا حس می‌کند.

▪️مولانا در مثنوی به پیامبر اسلام نظری ویژه دارد و بارها مِهرِ بی‌کرانِ خود را نسبت به او نشان می‌دهد. او در جای‌جای مثنوی به احادیث نبوی استشهاد می‌کند و نشانِ مُهرِ او را بر سخن خود می‌نهد.

▪️مهم‌ترین اثر در جمع‌آوری احادیثِ مورد استناد و اشاره‌ی مولانا در مثنوی، کتاب احادیث مثنوی تالیف بدیع‌الزمان فروزانفر است که در آن مولف کوشیده تمام احادیثی را که در شش دفترِ مثنوی محل توجه مولانا بوده، با تعیین ماخذ هر یک گردآوری کند.

🔹در شناختِ مثنوی معنوی، مهدی سالاری‌نسب، نشر فرهنگ معاصر، صفحات: ۸۳، ۸۴، ۲۰۰، ۲۰۲.
از کانال ایرج رضایی



#فرهیختگان، ندای آگاهی