💢گشت ارشاد و اختلال در رابطه پلیس و جامعه
منتشر شده در روزنامه شرق
✍ علی مجتهد زاده
🔹اوایل اردیبهشت‌ماه خبری دال بر تیراندازی یک مأمور انتظامی به یک شهروند در پارک پردیسان منتشر شد. بر اساس اطلاعات بعدی روشن شد نقطه آغاز این اتفاق، تذکر نیروی انتظامی و گشت ارشاد به همسر فرد مضروب بابت موضوع حجاب بوده است. این اتفاق باز هم سؤالات مهمی را درباره عملکرد نیروی پلیس پیش می‌آورد؛ ازجمله اینکه استاندارد حرفه‌ای و قانونی رفتار پلیس چیست؟ فلسفه و ضرورت برخی از برخوردها و اقامات پلیسی چگونه است و مهم‌تر از اینها اینکه پیگیری قضائی این رفتارها و شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی قانونی آن به چه شکل است؟
🔹درخصوص قوانین گشت ارشاد، حدود اختیارات و نحوه تعامل و برخورد آن با مردم هنوز وضعیت مشخصی در اختیار نداریم. گفته شده وظیفه گشت ارشاد مقابله با بدحجابی است؛ اما این سؤال حقوقی که «بدحجابی» چیست، پاسخ مشخصی ندارد و هیچ مرجعی تعریفی مشخص و روشن از مصادیق این بدحجابی ارائه نکرده است. این یعنی اتکا به سلیقه مأمور در تعیین مصداق برخورد انتظامی. تنها جایی که در قوانین کشور به موضوع حجاب برمی‌خوریم، ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی است که در تبصره آن آمده است: زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر و انظار عمومی ظاهر شوند به حبس از 10 روز تا دو ماه و یا از 50 هزار تا 500 هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد. اما بازهم اینکه این حجاب شرعی از منظر «قانون» چیست، یک نقطه مبهم است.
🔹اما اشکال بعدی در تعیین دایره اقدامات نیروی انتظامی است. قبلا بارها در فیلم‌هایی دیده بودیم که زنان شهروند (فارغ از اینکه متهم هستند یا خیر و اتهام آنها چه بوده) توسط مأموران مرد انتظامی مورد ضرب و شتم قرار گرفته یا به شکلی کاملا غیرشرعی و غیرقانونی بدن آنها لمس شده است. تیراندازی‌های غیرضروری و استفاده غیرقانونی از سلاح گرم هم یکی از همین اشکالات رفتاری است. وقتی مأموران انتظامی در مواردی بدون داشتن توجیه قانونی و حرفه‌ای اقدام به استفاده از سلاح یا ابزارهای پیشگری دیگر می‌کنند، معنایش آن است که نه آموزش کافی در این خصوص در پلیس ایران وجود دارد و نه احتمالا توجه چندانی در سلسله‌مراتب مختلف به قوانین به‌کارگیری سلاح می‌شود.
🔹در ابتدا هدف از طرح ارتقای امنیت اجتماعی که گشت ارشاد از دل آن بیرون آمد، انجام یک حرکت فرهنگی ذکر شده بود. اگر بدون هیچ ایرادی، صداقت و دقت این هدف‌گذاری را بپذیریم، جای سؤال است که استفاده از سلاح گرم در مجموعه اقداماتی که قرار بوده یک کار فرهنگی باشد، چه معنایی دارد؟ آیا این چیزی جز انحراف در این کار را نشان می‌دهد؟ آیا قرار است یک رفتار اعتقادی مانند حجاب با زور در جامعه تسری پیدا کند؟ مهم‌تر اما نکته دیگری است و آن اینکه از نظر اجتماعی موضوع گشت ارشاد چقدر منطقی و البته چقدر اثربخش بوده؟ حدود 14 سال از آغاز گشت ارشاد در ایران می‌گذرد. آیا تاکنون نیروی انتظامی هیچ پژوهش و نظرسنجی‌ای درباره نظر عمومی مردم نسبت به گشت ارشاد و نوع رفتار آن داشته است؟ اینکه متوسط ظاهر مردم با آنچه در غالب گشت ارشاد به دنبال آن هستند، تفاوت چشمگیری دارد و البته روز‌به‌روز نیز این تفاوت عمیق‌تر می‌شود، نشانه چیست؟ در یک نظام حقوقی و اجرائی هوشمند چنین پدیده‌ای به معنای شکست در یک برنامه به دلایل مختلفی مانند اشتباه در قانون‌گذاری، اشتباه در اجرا، اشتباه در تعیین مصادیق یا حتی اشتباه در اصل شروع آن برنامه است. وقتی یک قانون یا یک مجموعه اقدامات اجرائی تأثیر عملی ندارد، یعنی سیستم مشغول انجام عملیات اشتباه است. چرا این اشتباه درخصوص گشت ارشاد و نوع رفتار پلیس با مردم در غالب این موضوع درک نمی‌شود؟
🔹نشانه‌های زیادی وجود دارد که پلیس درصدد رفع‌ورجوع اتفاق اردیبهشت پارک پردیسان است. اما رفع‌ورجوع این ماجرا چه محصولی خواهد داشت؟ اگر به دنبال قوانین و مجریان استاندارد و کارآمد در این حوزه‌ها و رفع ایرادات قبلی هستیم، سرپوش‌گذاشتن بر این نوع سوءرفتارها ما را به کجا خواهد برد؟ گشت ارشاد پدیده‌ای است که از هر جهت نیازمند بازخوانی و بازنگری انتقادی جدی است و تلقی عمومی نیز در مواجهه با آن نه رسیدن به اطمینان خاطر بلکه القای یک حس بی‌اعتمادی و عدم امنیت در مقابل پلیس است. گشت ارشاد با وضعیت فعلی نه‌تنها هنوز مبنای قانونی مشخص و روشنی ندارد و می‌توان ده‌ها ایراد حقوقی به آن گرفت، بلکه مهم‌تر این است که به عامل مخرب رابطه پلیس و جامعه تبدیل شده است.
@kherad_jensi
@alimojtahedzade
منتشر شده در روزنامه شرق
✍ علی مجتهد زاده
🔹اوایل اردیبهشت‌ماه خبری دال بر تیراندازی یک مأمور انتظامی به یک شهروند در پارک پردیسان منتشر شد. بر اساس اطلاعات بعدی روشن شد نقطه آغاز این اتفاق، تذکر نیروی انتظامی و گشت ارشاد به همسر فرد مضروب بابت موضوع حجاب بوده است. این اتفاق باز هم سؤالات مهمی را درباره عملکرد نیروی پلیس پیش می‌آورد؛ ازجمله اینکه استاندارد حرفه‌ای و قانونی رفتار پلیس چیست؟ فلسفه و ضرورت برخی از برخوردها و اقامات پلیسی چگونه است و مهم‌تر از اینها اینکه پیگیری قضائی این رفتارها و شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی قانونی آن به چه شکل است؟
🔹درخصوص قوانین گشت ارشاد، حدود اختیارات و نحوه تعامل و برخورد آن با مردم هنوز وضعیت مشخصی در اختیار نداریم. گفته شده وظیفه گشت ارشاد مقابله با بدحجابی است؛ اما این سؤال حقوقی که «بدحجابی» چیست، پاسخ مشخصی ندارد و هیچ مرجعی تعریفی مشخص و روشن از مصادیق این بدحجابی ارائه نکرده است. این یعنی اتکا به سلیقه مأمور در تعیین مصداق برخورد انتظامی. تنها جایی که در قوانین کشور به موضوع حجاب برمی‌خوریم، ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی است که در تبصره آن آمده است: زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر و انظار عمومی ظاهر شوند به حبس از 10 روز تا دو ماه و یا از 50 هزار تا 500 هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد. اما بازهم اینکه این حجاب شرعی از منظر «قانون» چیست، یک نقطه مبهم است.
🔹اما اشکال بعدی در تعیین دایره اقدامات نیروی انتظامی است. قبلا بارها در فیلم‌هایی دیده بودیم که زنان شهروند (فارغ از اینکه متهم هستند یا خیر و اتهام آنها چه بوده) توسط مأموران مرد انتظامی مورد ضرب و شتم قرار گرفته یا به شکلی کاملا غیرشرعی و غیرقانونی بدن آنها لمس شده است. تیراندازی‌های غیرضروری و استفاده غیرقانونی از سلاح گرم هم یکی از همین اشکالات رفتاری است. وقتی مأموران انتظامی در مواردی بدون داشتن توجیه قانونی و حرفه‌ای اقدام به استفاده از سلاح یا ابزارهای پیشگری دیگر می‌کنند، معنایش آن است که نه آموزش کافی در این خصوص در پلیس ایران وجود دارد و نه احتمالا توجه چندانی در سلسله‌مراتب مختلف به قوانین به‌کارگیری سلاح می‌شود.
🔹در ابتدا هدف از طرح ارتقای امنیت اجتماعی که گشت ارشاد از دل آن بیرون آمد، انجام یک حرکت فرهنگی ذکر شده بود. اگر بدون هیچ ایرادی، صداقت و دقت این هدف‌گذاری را بپذیریم، جای سؤال است که استفاده از سلاح گرم در مجموعه اقداماتی که قرار بوده یک کار فرهنگی باشد، چه معنایی دارد؟ آیا این چیزی جز انحراف در این کار را نشان می‌دهد؟ آیا قرار است یک رفتار اعتقادی مانند حجاب با زور در جامعه تسری پیدا کند؟ مهم‌تر اما نکته دیگری است و آن اینکه از نظر اجتماعی موضوع گشت ارشاد چقدر منطقی و البته چقدر اثربخش بوده؟ حدود 14 سال از آغاز گشت ارشاد در ایران می‌گذرد. آیا تاکنون نیروی انتظامی هیچ پژوهش و نظرسنجی‌ای درباره نظر عمومی مردم نسبت به گشت ارشاد و نوع رفتار آن داشته است؟ اینکه متوسط ظاهر مردم با آنچه در غالب گشت ارشاد به دنبال آن هستند، تفاوت چشمگیری دارد و البته روز‌به‌روز نیز این تفاوت عمیق‌تر می‌شود، نشانه چیست؟ در یک نظام حقوقی و اجرائی هوشمند چنین پدیده‌ای به معنای شکست در یک برنامه به دلایل مختلفی مانند اشتباه در قانون‌گذاری، اشتباه در اجرا، اشتباه در تعیین مصادیق یا حتی اشتباه در اصل شروع آن برنامه است. وقتی یک قانون یا یک مجموعه اقدامات اجرائی تأثیر عملی ندارد، یعنی سیستم مشغول انجام عملیات اشتباه است. چرا این اشتباه درخصوص گشت ارشاد و نوع رفتار پلیس با مردم در غالب این موضوع درک نمی‌شود؟
🔹نشانه‌های زیادی وجود دارد که پلیس درصدد رفع‌ورجوع اتفاق اردیبهشت پارک پردیسان است. اما رفع‌ورجوع این ماجرا چه محصولی خواهد داشت؟ اگر به دنبال قوانین و مجریان استاندارد و کارآمد در این حوزه‌ها و رفع ایرادات قبلی هستیم، سرپوش‌گذاشتن بر این نوع سوءرفتارها ما را به کجا خواهد برد؟ گشت ارشاد پدیده‌ای است که از هر جهت نیازمند بازخوانی و بازنگری انتقادی جدی است و تلقی عمومی نیز در مواجهه با آن نه رسیدن به اطمینان خاطر بلکه القای یک حس بی‌اعتمادی و عدم امنیت در مقابل پلیس است. گشت ارشاد با وضعیت فعلی نه‌تنها هنوز مبنای قانونی مشخص و روشنی ندارد و می‌توان ده‌ها ایراد حقوقی به آن گرفت، بلکه مهم‌تر این است که به عامل مخرب رابطه پلیس و جامعه تبدیل شده است.
@kherad_jensi
@alimojtahedzade
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment