عبث
برای آنکه ببینید چه قدر بحثها و مجادلههای ما بیمعنا و حاصل عادیانگاری امورِ عبث و احمقانه است، بیایید یک سناریوی کاملاً تخیلی را تصور کنیم. شما هم میتوانید تخیل خود را هر چه قدر دوست دارید در این سناریو دخیل کنید و به آن بیفزایید!
سازمان ملی تغذیه ایرانی
قبل از انقلاب، تعداد رستورانها و کافهها و کبابیها در شهرها خیلی محدودتر از امروز بود. فرض کنید که شاه سابق، با دیدن بعضی ناهنجارها و مسائل مختلف دستور داده بود که همهی رستورانها "ملی" شوند، و یک "سازمان ملی تغذیهی ایرانی" هم برای مدیریت بهینهی رستورانهای مختلف پایه گذاشته بود (مثلاً در سال ۱۳۵۰ در اوجگیری درآمد نفتی). مقداری از درآمد نفت را هم صرف بهینهسازی کیفیت رستورانها و مدیریت آن میکرد (میدانم! شاه احمق نبود، ولی داریم سناریویی فرضی تخیل میکنیم).
حال، قدرت تخیل خود را آزاد بگذارید و تصور کنید چه اتفاقاتی میافتاد!
احتمالاً اول کار تعدادی از رستورانها کارشان بهتر از قبل میشد. کمکم البته سروکلهی مشکلات هر نوع دخالت دولتی پدیدار میشد، و مسئولان یا پیگیری میکردند یا قول پیگیری میدادند، ولی آهسته آهسته این مشکلات بیشتر و بیشتر میشد.....
تا این که انقلاب میشد و در اولین قدم اسم سازمان را به "سازمان ملی تغذیهی ایرانی-اسلامی" تغییر میدادند. چندماه بعد هم بخشنامه می شد که قسمت خواهران و برادران در رستورانها جدا شود..... بیست سال بعد از انقلاب چشم باز میکردیم و میدیدیم که، طبقِ معمولِ هر چیز دولتی، در هر شهر تعداد معدودی رستوران داشتیم با کلی پرسنل "رسمی"، هر یکی از دیگری تنبلتر، با تعداد معدودی غذا مثل گوجهپلو، خورشت قیمه، املت، کوکوی پخته شده از سبزی خشک.... و همهی رستورانها هم ضررده، همه زیر نظر سازمان ملی تغذیه با کلی قوانین و مقررات و بخشنامه و بازرس و ....
حال تعدادی از چیزهای خندهداری که اتفاق میافتاد را تصور کنید:
نمایندهی مجلس از اینکه بعضیها میخواهند پیتزا را وارد منوی رستورانها کنند به شدت انتقاد میکرد و این را سعی در وارد کردن فرهنگ منحط غربی میدانست، و خواستار ایجاد یککمیتهی فقهی برای نظارت سازمان میشد.
با خرابتر شدن هرروزهی وضعیت رستورانها و ضررده شدنشان، پیشنهاداتی برای "خصوصیسازی" رستورانها ارائه میشد. نه تنها سازمان ملی تغذیه، بلکه بسیاری از اقتصاددانان با این مسئله مخالفت، و آن را حاصل نفوذ نئولیبرالیسم مینامیدند.
اقتصاددانان "نهادگرا"ی وطنی در جواب اینکه در بقیه دنیا رستورانها خصوصیاند، طرف مقابل را به لحاظ نکردن تفاوتهای سیاسی و فرهنگی و دینی ایران با بقیهی کشورها متهم میکردند و میگفتند نباید انتظار داشته باشید که ایران یکروزه سوییس شود.
با این حال، به خاطر ضررده بودن رستورانها، تعدادی از آنها خصوصیسازی میشدند. مسئولین تاکید میکردند که رستورانهای خصوصی نبایستی برای سودجویی و منفعتطلبی به کار روند! آنهایی که رستورانهای خصوصی شده را در اختیار میگرفتند بعد از چند هفته متوجه میشدند که با کلی پرسنل رسمی و تنبل و اخراجنشدنی سروکار دارند و با کلی مقررات عجیب و غریب از طرف سازمان تغذیه و قیمتگذاری دستوری، و نیز بازرسانی که هر لحظه مترصد باجگیری و تیغیدن از آنهایند! در نتیجه برای آنکه ضرر نکنند شروع به تقلب در کار میکردند. سروصدای مخالفان "خصوصیسازی" بلند شده، میگفتند که "دیدید نئولیبرالیسم با رستورانهای اصیل ما چه کرد؟!"
اقتصاددانان چپی تعداد زیاد دکههای خصوصی فلافلفروشی و لبوفروشی و پولساز بودن آنها برای صاحبانشان (در کنار رستورانهای دولتی ضررده) را نشانهی استیلای کاپیتالیسم میشمردند.
ملیگرایان خواهان آن میشدند که پسوند "اسلامی" از نام سازمان حذف شود و کلمهی عربی "تغذیه" به "خوراکدهی" تبدیل شود تا مشکلات این رستورانها حل شود.
قومگرایان خواستار تشکیل سازمانهای قومی تغذیه به همراه منوهای قومی در استانهای مختلف میشدند.
ایرانشهریها با آوردن مثالهای زیادی از غذاهای مشترک اقوام ایرانی، به خصوص کتلت و گوجهپلو که معتقدند از زمان ساسانیان در ایران پخته میشده، با این امر مخالفت میکردند و با لطف فراوان اجازه میدادند هر رستوران فقط یک غذای قومی را ارائه دهد.
باستانگرایان در یکی از جدیدترین ترجمههای لوح کوروش قسمتی پیدا میکردند که در آن کوروش دستور داده بود در رستورانها بهترین غذا سرو شود.
بر اساس همین حرفهای ایرانشهریها و باستانگرایان، تعدادی از روشنفکران لیبرال رستورانداری دولتی را جزو "فرهنگ منحط ایرانی" از ساسانیان به اینطرف دانسته، میگفتند که ایرانیها هیچ وقت نخواهند توانست رستوران به معنای واقعی آزاد داشته باشند، مگر آنکه تمام سنتهای خود را ترک، و حتی زبانشان را عوض کنند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone