یکبار حاجمحمد نخجوانیِ هفتادساله با نشان دادن قوطی سیگار نقرهاش به پدرِ پانزده ساله گفته بود: "احمد! بهت میگن این نقره است! همینجوری قبول نکن، گوشهاش را بخراش تا ببینی آیا آن زیرش هم نقره است یاکه مس است". بعدها پدر میگفت که این بنیان بیدینیِ "حاجمحمدآقا" بود! آن مرجعیتمداری که در ساختار ذهن اولیای حکومت هست، میگوید واکسن من ۹۱.۲٪ موثر است و انتظار دارد مردم هم مثل خودش مرجعیتباور باشند تا بپذیرند، درحالیکه مردم چنین نیستند.
آن حرکتِ "آگاهی" که مردم را به اینجا رسانده است که بخواهند تا "ادعاهای" مرجعیت توسط مراجعمتعدد مستقل نیز "تائید" گردد، فراورده مدرنیتهای است که دراین یکصدوپنجاه سال درمیان تودههای ایرانیان جاخوش کرده است.
حاکمان مرجعیتمدار ما از این "آگاهیتاریخی" ملی هم جاماندهاند که نمیفهمند چرا مردم بدون انتشار جزئیات تحقیقات حضرات که آنان را بدین نتیجه رهنمون شد، و بدون نقد شدن آن جزئیات توسط مراجع علمی مستقل ملی و جهانی، ادعاهای آنان را به هیچ (یا تقریبا هیچ) میگیرند.
این نفهمی، حاصل آن عقبماندگیِ تاریخی آنهاست. فرقی هم نمیکند که تحصیلکرده باشند یا کمسواد و بیسواد. زیرا مرجعیتمداری ارتباط وثیقی با تحصیلکردگی ندارد. مرجعیتمداری گونهای از "گرایشبه ایمان" است که ویژگی انسان پیشامدرن بود، انسانمدرن این گرایش را از دست دادهاست تا آنقدر اهل تردید و موشکافی باشد که واژه "ایمان" برایش به آستانه "مهملشدن" برسد. درست ازاینروست که متالهان مدرن (عمدتا پروتستانت) دیگر برخلاف پیشینیانِ پیشامدرنشان واژه "ایمان" را به "باورِ جازم" معنا نمیکنند، بلکه آن را به "امید" تحویل میکنند؛ کاری ندارم که چنین تحویلای تا چه مایه رقتانگیز تواند که بود.
آنچه مدرنیته انسان را از مغاک مرجعیتمداری، که همیشه کور و نادان است، برون کرد - سوای تجربهتاریخیای که اروپا را به بیبنیادی دواعی کلیسا رهنمون شد - این هم بود که این آگاهی را برآورد که هرگز باور و تلقی یکنفر یا چندنفر نمیتواند مُعَّرف "حقیقت" باشد، بلکه نزدیک شدنِ حداکثری (هرچند نرسیدنِ مطلق بدان) به "حقیقت" در گرو "خردجمعی" است.
انگاره "خردجمعی" در جهان پیشامدرن هرگز وجود نداشت؛ آن جهان آفاق پیامبران و فرهمندانِ مرجع بود، همانها که مردم چشمبه دهانهایشان دوخته بودند. چشم امروز مردمان مدرن به دهان "خردجمعی" است و نه فرهمندانِ خودخوانده.
آدمهای پیشامدرن از فهم این نکته آگاهی تاریخی، یا عاجزند و یا که از آن در خشماند. اما "واقعیتِ" هستی کمترین اعتنایی به عجز یا خشم ایشان ندارد و حکم ازاله تاریخی آنان از سپهرانسانی رقم خورده است.
https://t.me/arshivefarhikhtegan/625علی صاحبحواشیجان آگه با #فرهیختگان