جانبداری نسبت به برگزیده‌ها

| محمدقلی یوسفی

در درس تحقیق در عملیات موضوعی است به نام «جانبداری نسبت به بقاء» یا «جانبداری نسبت به برگزیده ها» که به نظرم در اقتصاد بسیار مهم هستند. اما این اصطلاح چه چیزی را بیان می‌کند؟

گفته می‌شود در خلال جنگ جهانی دوم، نیروی هوایی انگلستان و آمریکا به دنبال کاهش تلفات بمب افکن‌های خود بودند. رهبران نظامی به این نتیجه رسیده بودند که باید زره تقویتی بیشتری به هواپیماهای خود اضافه تا آن‌ها را در برابر آتش ضدهوایی و جنگنده‌ها حفاظت کنند، اما افزودن زره به همه قسمت‌های هواپیما امکان پذیر نبود و سرعت آن را کم می‌کرد. بنابراین آنان باید تصمیم می‌گرفتند به کدام قسمت‌های هواپیما زره بیفزایند. برای این منظور آنان شروع به جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها کردند. پس از هر ماموریت هواپیماهایی را که باز گشته بودند به دقت بررسی می‌کردند و تعداد آسیب‌های ناشی از ترکش‌ها و گلوله‌ها و جای آن‌ها را روی هواپیما مشخص می‌کردند به تدریج معلوم شد الگوی خاصی در توزیع آسیب‌ها روی هواپیما وجود دارد. بیشتر آسیب‌ها روی ناحیه بال و بدنه هواپیما بود. بر این اساس کارشناسان نظامی نتیجه‌گیری کردند از آنجا که بیشترین گلوله‌ها به نواحی بال و بدنه هواپیما اصابت کرده پس این قسمت‌ها نیازمند زره حفاظتی بیشتر هستند. در نگاه اول این نتیجه گیری درست به نظر می‌رسد. اما ابراهام والد با این نتیجه‌گیری کاملا مخالف بود. او جزو ریاضیدانانی بود که در جنگ جهانی دوم برای ارتش آمریکا کار می‌کرد. والد نشان داد که خطای مهمی در این تحلیل‌ها صورت گرفته چرا که نتیجه‌گیری تنها بر اساس داده‌های هواپیماهایی است که از ماموریت بازگشته اند، اما در مورد هواپیماهایی که در طول ماموریت سقوط کردند چه می‌دانیم؟ او نشان داد که دقیقا برعکس، آن قسمت‌هایی از هواپیما نیاز به حفاظت دارند که کمترین اصابت را داشته‌اند. در واقع نقاط آسیب در هواپیماهای بازگشتی بیانگر آن است که اگر هواپیما در این نقاط هدف قرار گیرد با احتمال بیشتری می‌تواند سالم بازگردد. پیشنهاد والد که عمل به بهبود نرخ برگشت هواپیما کمک کرد. جانبداری بازماندگی یک خطا در استدلال است و زمانی پیش می‌آید که تنها روی افراد یا چیزهایی که از یک فرایند انتخاب گذشته‌اند تمرکز کنید و آنهایی را که نتوانستند عبور کنند عمدتا به این خاطر که دیگر قابل مشاهده نیستند نادیده بگیرند.

این مثال روشن می کند که برای نتیجه گیری نیاز دارید به همه نمونه‌ها توجه کنید حتی نمونه‌هایی که بلافاصله نمی‌توانید آنها را مشاهده کنید. همین طور روشن می‌کند یادگیری از شکست‌ها همواره فرایند ساده‌ای نیست. یادگیری نیازمند مشاهده و بررسی دقیق و فراتر رفتن از فرضیات سطحی است. وقتی تنها به نمونه‌های موفق نگاه می‌کنید ممکن است از رفتارها و اشتباهات مهلکی که نمونه‌ای ناموفق به آن دچار شدند، غفلت کنید. در اقتصاد متغیرهای بسیار مهمی نادیده گرفته می‌شوند که اتفاقا بیشترین تأثیر را دارند اما چون کمی پذیر نیستند لحاظ نمی شوند.

در این جا این سوال مطرح می‌شود که هدف از مدل سازی چیست. اگر هدف تبیین واقعیات و ریشه‌یابی مشکلات نباشد مطالعات اقتصاد سنجی به چه دردی می‌خورند؟ اگر شما از یک اقتصاد سنج بخواهید توضیح دهد چرا علیرغم افزایش نرخ ارز تقاضا برای دلار و پوند افزایش می‌یابد و آیا می‌تواند مدلی بسازد که مسئله را توجیه کند. احتمالا در بهترین پاسخ ممکن است گفته شود که ما مدل سازی را بر اساس فرض «به شرط ثابت بودن سایر شرایط» می توانیم برازش کنیم. اما مسئله همین است که چنین شرطی در علوم انسانی هرگز تحقق پیدا نمی‌کند.
/ معرفت شناسی علم اقتصاد

✅ @karkhone