به بهانه وفات مرحوم دکتر فیرحی
وقتی که مرگ عالم متامل در مرگ را می میراند

۱.مفهوم "انحطاط" را می توان در سطح اجتماع هم ارز با مفهوم "مرگ" در سطح طبیعت دانست.جامعه "منحط" جامعه "مرده" یا گرفتار در "مرگ" است.ازاینرو، عالم یا عالمانی چون فیرحی که به انحطاط می اندیشند را باید عالمانی مرگ اندیش دانست که در بالاترین سطح گفتگو با مساله مرگ قرار دارند.آنچه عالم متامل در انحطاط از آن تغذیه ذهنی می کند و سعی در مفهوم ساختن آن دارد چیزی جز خود مرگ نیست.فیرحی مرگ اندیش بود و اگر دیگران از او می آموختند و به او ارادت نشان می دادند به آن دلیل بود که تصور می کردند او به مثابه عالم مرگ اندیش قادر است از راز بزرگ مرگ(و نه مساله مرگ) با ما سخن بگوید و هم به ما بگوید چرا ما از پیش مرده ایم و احتمالا چگونه می توانیم به زندگی دست یابیم.از اینرو،وجه دیگر مرگ اندیشی فیرحی،اندیشه او درباره راز "زندگی" بود.او در کنار مرگ اندیشی عالمی متامل در " راز زندگی" بود و به همین دلیل اینگونه به زیستن عجله داشت و می اندیشید و می نوشت.باز او برای دیگران عزیز بود چون احتمالا می توانست به دیگران بگوید اگر چگونه زندگی کنند احتمالا نخواهند مرد و زندگی خواهند کرد.
۲.اکنون آن عالم به مرگ و زندگی در میان ما نیست،اما دو راز او در مقابل چشمان ما قرار دارند: مرگ و زندگی؛ انحطاط و تمدن.فیرحی و امثال فیرحی که لاجرم مجبور به اندیشیدن در مرگ جامعه خود اند پیشاپیش می دانند که چه بسا انحطاط این جامعه خود باعث مرگ آن ها شود.فیرحی زود رفت چون جامعه منحط قادر به حفظ عالمان خود نیست.فیرحی و امثال فیرحی با کرونا نمی میرند که به زبان کامو در "طاعون" ما گرفتار بیماری همه گیر طاعون نیستیم که نفس بودنمان طاعون و کروناست.بخشی از این ماجرا البته هستی شناختی است و ما به اجبار آن را خواهیم پذیرفت که همگی ما ناتوانیم و روزی می میریم.بخش دیگر این ماجرا اما اجتماعی است.ما خود طاعون خودیم.او به طاعون و البته به واکسینه کردن این جامعه و زنده نگه داشتنش می اندیشید.پروژه فکری همه ما در صد سال گذشته چیزی جز بیماری فراگیر طاعون(انحطاط) و امکان یافتن واکسن آن (مدیریت زندگی) نبوده است.
۳.باید متامل در مرگ ماند و به زندگی اندیشید.این سلوک فیرحی و همه دوستان فیرحی است.ما سالهاست سوگوار مرگ خویش ایم.اگر در ضیافت افلاطون مکان دیالوگ فیلسوفان در خصوص اروس(طبیعت و زندگی) یک محفل باده گساری است،مکانی که عالمان این جامعه سالهاست در آن نشسته و با یکدیگر گفتگو می کنند جایی جز "قبرستان" نیست و موضوع سخن آنان چیزی جز دو راز "مرگ" و "زندگی" نیست.بی شک اگر روزی کسی همچون افلاطون از دیالوگ عالمان ایران درباره مرگ و زندگی بنویسد، گوشه ای از گفتگوی این عالمان را به زبان دکتر داوود فیرحی خواهد نوشت.


مصطفی مهرآیین

#فرهیختگان، ندای آگاهی