ظروفِ «رُویی» یا «رُوهی» یا «رُوحی»؟
رُوی فلزی است نرم و انعطافپذیر و سبک و درخشان به رنگ سفیدِ مایل به آبی، با علامت شیمیایی Zn که ترکیبات طبیعی و آلیاژهای آن از قدیم استفاده میشد.
طبق نظر برخی محققان، روی نخستین بار در ایران استخراج شد و در اشیای فلزی از دورهٔ هخامنشیان تا پایان ساسانیان بهکاررفته است.
در منابع دورهٔ اسلامی هم از ابزارهای رویین فراوان نام برده شده است و معادن رویِ متعددیِ در ایران وجود داشت. ازجمله در عهد صفویان در محدودهٔ کُوهْبَنان در کرمان، معادن اکسید سرب و روی فعال بوده است.
یکی از کاربردهای رایج این فلز، ساخت ظروف رویی بوده و ظرفهای ساخته شده از روی در خانهٔ بسیاری از ایرانیان به کار میرفته است.
برخی از کسانی که متعلق به یکی دو نسل قبل هستند، «رُویی» را «رُوهی» تلفظ میکنند و برای مثال میگویند: کاسهٔ رُوهی. این تلفظ از دید نسل جدید، اشتباه و نشانهٔ بیسوادی تلقی میشود. اما دستکم در این مورد چنین برداشتی صحیح نیست و قدیمیها این کلمه را غلط تلفظ نمیکنند.
علت آن است که واژهٔ «رُوی» در قدیم بهصورت «رُوذ» تلفظ میشد و «رُوه» نیز مُبْدَلِ «رُوذ» و درواقع همان «رُوی» است. در تعدادی از متون گذشته بهجای «رُویین»، تلفظ دیگر آن یعنی «رُوهین» آمده است.
از طرف دیگر به دلیل شباهت آواییِ واژهٔ «رُوه» با لغت «رُوح»، برخی از افراد «ظروف روهی» را بهصورت «ظروف روحی» مینویسند که اشتباه است.
گویا متنی ساختگی هم در رایاسِپِهْر (فضای مجازی) منتشر کردهاند مبنی بر اینکه ظروف مذکور را شخصی به نام «روحی» متداول کرده و به نام او مشهور شده است!
درنتیجه «ظروف رویی» را میتوان «ظروف روهی» نیز گفت و نوشت ولی «ظروف روحی» غلط است.
این نکته هم گفتنی است که در دهههای اخیر ظروف آلومینیمی که شباهت ظاهری زیادی به ظروف رویی دارند در کشور رواج یافته است و اغلبِ ظرفهایی که به آنها رویی گفته میشود درواقع از جنس آلومینیم هستند.
منابع:
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. حاجیسیدآقایی، اکرم، ۱۳۹۳، «دربارهٔ لغتی از تفسیر ابوالفتوح رازی»، فرهنگنویسی، ش ۸، ص ۱۱۲، پاورقی.
۳. حسندوست، محمد، ۱۳۹۳، فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی، ۵ ج، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱ (ج ۲-۵)، چ ۲ (ج ۱)، تهران.
۴. دانشنامهٔ جهان اسلام، «روی».
@molavi_asar_o_afkar@ferdosesokhan