انفعالِ اجتماعی؛ تأملی دربارۀ «باور نادرست» از منظر ژان پُل سارتر
محمدرضا واعظ شهرستانی
تصور کنید زنِ جوانی با مردی جنتلمن برای نخستین بار در کافه‌ای قرار ملاقات دارد. مرد به نشانۀ صمیمیت و نزدیکی‌ای که هنوز به وجود نیامده است، در میانۀ صحبت دست زن را می‌گیرد. مرد چنین رفتار می‌کند تا بلکه بتواند حس خوب خود را از با آن زن بودن نشان دهد. اما این در حالی است که زنِ جوان این تماس جسمانی را دستِ کم در نخستین دیدار نمی‌خواهد ولی اگر دست خود را ولو با ملایمت از دستِ مرد بیرون بکشد به معنای امتناع و فاصله‌ای تعبیر می‌شود که چه بسا ادامۀ این رابطه را تحت تأثر قرار خواهد داد و حتی ممکن است دیدار بعدی آن‌ها را خراب کند. بهترین راهی که زن پیدا می‌کند آن است که وانمود کند که متوجه این کار مرد نشده است! در حقیقت، زنِ جوان به جای انتخاب نوع عکس العمل خود در مقابل عمل مرد، خود را به حالتی می‌زند که گویی اصلا متوجه این عمل مرد نشده است.
موقعیت بالا، مثالی است از کتاب هستی و نیستی ژان پل سارتر. سارتر بر این باور است که آن زن با وانمود کردن به ندانستن و عدم انتخاب میان گزینه‌های پیشِ رویش، خود را فراتر و مستقل از وضعیتی که در آن قرار دارد نشان می‌دهد؛ یعنی با سلب مسئولیت از خود برای انتخاب گزینه‌ای، خود را فراتر از وضعیتی نشان می‌دهد که باید در آن انتخاب کند. سارتر این حالت ذهنی زن را «باور نادرست» می‌داند. باور نادرست از نظر او «گونه‌ای روراست نبودن با خویشتن و دیگران» است. در واقع، «باور نادرست» حالتی هستی‌شناسانه و وجودی است که فرد در آن حالت، امر نادرست را به جای امر درست وانمود می‌کند و خود را قانع می‌سازد که این امر نادرست، امر درست و حقیقی است. دقیقا همانند زنِ جوان که وقتی در موقعیت انتخاب قرار می‌گیرد با باوری نادرست خود را به بیراهه می‌زند و چنان وانمود می‌کند که متوجه عمل مرد نشده است.
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/70335
محمدرضا واعظ شهرستانی
تصور کنید زنِ جوانی با مردی جنتلمن برای نخستین بار در کافه‌ای قرار ملاقات دارد. مرد به نشانۀ صمیمیت و نزدیکی‌ای که هنوز به وجود نیامده است، در میانۀ صحبت دست زن را می‌گیرد. مرد چنین رفتار می‌کند تا بلکه بتواند حس خوب خود را از با آن زن بودن نشان دهد. اما این در حالی است که زنِ جوان این تماس جسمانی را دستِ کم در نخستین دیدار نمی‌خواهد ولی اگر دست خود را ولو با ملایمت از دستِ مرد بیرون بکشد به معنای امتناع و فاصله‌ای تعبیر می‌شود که چه بسا ادامۀ این رابطه را تحت تأثر قرار خواهد داد و حتی ممکن است دیدار بعدی آن‌ها را خراب کند. بهترین راهی که زن پیدا می‌کند آن است که وانمود کند که متوجه این کار مرد نشده است! در حقیقت، زنِ جوان به جای انتخاب نوع عکس العمل خود در مقابل عمل مرد، خود را به حالتی می‌زند که گویی اصلا متوجه این عمل مرد نشده است.
موقعیت بالا، مثالی است از کتاب هستی و نیستی ژان پل سارتر. سارتر بر این باور است که آن زن با وانمود کردن به ندانستن و عدم انتخاب میان گزینه‌های پیشِ رویش، خود را فراتر و مستقل از وضعیتی که در آن قرار دارد نشان می‌دهد؛ یعنی با سلب مسئولیت از خود برای انتخاب گزینه‌ای، خود را فراتر از وضعیتی نشان می‌دهد که باید در آن انتخاب کند. سارتر این حالت ذهنی زن را «باور نادرست» می‌داند. باور نادرست از نظر او «گونه‌ای روراست نبودن با خویشتن و دیگران» است. در واقع، «باور نادرست» حالتی هستی‌شناسانه و وجودی است که فرد در آن حالت، امر نادرست را به جای امر درست وانمود می‌کند و خود را قانع می‌سازد که این امر نادرست، امر درست و حقیقی است. دقیقا همانند زنِ جوان که وقتی در موقعیت انتخاب قرار می‌گیرد با باوری نادرست خود را به بیراهه می‌زند و چنان وانمود می‌کند که متوجه عمل مرد نشده است.
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/70335
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment