| یاسر خوشنویس
از اواخر قرن هجدهم، گروههایی از اروپاییان و سپس، ژاپنیها و آمریکاییها پایگاههایی را در جزایر دورافتاده اقیانوس آرام ایجاد کردند.
تاسیس این پایگاهها خصوصا در سالهای جنگ جهانی دوم افزایش یافت. افراد معدودی در این پایگاهها حضور داشتند و برخی از بومیان نیز به عنوان بلد جزیره با آنها همکاری میکردند.
این ساکنان بیشتر ساعات روز جایی مینشستند، به کاغذهایی نگاه میکردند یا وسایلی را روی گوش خود میگذاشتند و چیزهایی مینوشتند.
مدتی بعد، کشتیای پهلو میگرفت یا هواپیمایی فرود میآمد و برای آنها غذا و سلاح میآورد. از نظر بومیان، این ساکنان خارجی «کاری» نمیکردند، اما غذا به دست میآوردند. در جزایر متعددی، بومیان تصور کردند که این ساکنان خارجی نوعی مراسم مذهبی را انجام میدهند و در نتیجه، خدایان یا ارواحِ پیشینیان به آنها غذا و امکانات هبه میکنند.
حتی در مواردی، تصور میشد که این ساکنان الوهی یا ماوراییاند. بومیان با این افراد ارتباطی معنوی برقرار کردند و برخی از آنها را تا مرتبه خدایی بالا بردند.
مدتی بعد جنگ به پایان رسید، بسیاری از پایگاهها تعطیل شدند و ساکنان خارجی هم جزایر را ترک کردند. بومیان که تصور میکردند رفتارهای خارجیان نوعی مناسک مذهبی است، این رفتارها را تقلید میکردند.
از جمله، آنها گوشیهایی با علف و چوب ساختند و ساعتها آنها روی گوش خود میگذاشتند تا خدایان برایشان با کشتی و هواپیما غذا و سلاح بفرستند.
آنها حتی هواپیماهایی چوبی ساختند و منتظر بودند که از این هواپیماها غذا به دست آید؛ اما چنین نمیشد.
انسانشناسان این شیوه تفکر و عمل راcargo cult نامیدهاند و در فارسی، معادل نه چندان مناسب «بارپرستی» برای آن به کار میرود. شاید رفتار بارپرستانه برای ما بسیار عجیب و حتی مضحک به نظر رسد.
ما بومیان را مردمانی ناآگاه و عقبافتاده تلقی میکنیم که فکر میکنند اگر گوشی علفی روی گوششان بگذارند، از هواپیمای چوبی غذا دریافت خواهند کرد.
اما اگر قدری دقیق باشیم، ما هم کمابیش درگیر رفتارهای بارپرستانه هستیم. به ما میگویند که اروپاییان و آمریکاییها چیزی به نام «پارک علم و فناوری» دارند. ما هم دور منطقهای دورافتاده در بیرون شهر دیوار میکشیم، نامش را پارک فناوری میگذاریم و آرزو داریم که از آن محصولات هایتک به دست آید.
میشنویم که در آمریکا نهادهایی با عنوان «سرمایهگذاری خطرپذیر» فعالاند و در سیلیکونولی، چیزهایی به نام «شتابدهنده» وجود دارد.
ما هم شرکت سرمایهگذاری خطرپذیر تاسیس می کنیم و با اشتیاق برای تاسیس شتابدهنده وام میدهیم.
طی چند سال، چند ده ساختمان تابلوهایی با این عنوانها را روی سردر خود نصب میکنند. پارکهای علم و فناوری که شرکتهای صنعتی بزرگ در آنها نمایندهای ندارند؛ شتابدهندههایی که در آنها منتوری واقعی حضور ندارد و موسسات سرمایهگذاری خطرپذیری که اگر کاری کنند، وام میدهند و مدیریت سبد سرمایه نمیدانند. و حاصل کار چیزی است که اکنون میبینیم.
همانقدر که کارهای ساکنان خارجی پایگاهها مناسک مذهبی نبود و همانقدر که هواپیمای چوبی غذا نمیآورد، شتابدهنده بدون منتورینگ، پارک بدون نماینده صنعت و وام دادن تحت عنوان سرمایهگذاری خطرپذیر به تولید محصولات هایتک و توسعه اقتصادی نمیانجامد.
پارک و شتابدهنده و موسسه سرمایهگذاری خطرپذیر به واسطه نامهای روی سردرشان کاری نمیکنند؛ همه آنها سازوکارهایی درونی دارند که در بسیاری موارد آنها را نمیدانیم و سودمندیشان به عملکرد سیستمهای اجتماعی-تکنیکی گستردهای وابسته است که آنها را در اینجا نداریم. تا آن زمان که این سازوکارها و آن سیستمها را درک نمیکنیم، همچون بومیانِ بارپرستیم. بارپرستی از آنچه در ابتدا به نظر میرسد، بسیار به ما نزدیکتر است.
✅ @karkhone