💠چه از مدرسه و معلمی خواهد ماند؟
«در عصر هومص (هوش مصنوعی)، چرا باید بچه‌ها را به مدرسه فرستاد؟ و دیگر چه نیازی به معلمان هست؟» همین اکنون هم نرم‌افزاری مانند چت‌جی‌پی‌تی، به‌سادگی می‌تواند بیشتر بخش‌های کتاب‌ها را تدریس کند. نه خسته یا خشمگین می‌شود، نه به‌اندازه‌‌ی معلم خصوصی هزینه برمی‌دارد. احتمالا در نمره‌دهی هم کمتر از یک معلم انسانی دچار اشتباه می‌شود. در هر زمان و تقریبا هر مکانی در دسترس است. از همه مهم‌تر اینکه برای هر دانش‌آموزی یک شیوه‌ی شخصی‌ساخته و خاص همان دانش‌آموز در پیش می‌گیرد. پس آیا بخردانه نیست که هرچه زودتر مدرسه‌ها را تعطیل، و معلمان را بازنشسته کنند؟ در پاسخ نکته‌هایی به ذهن می‌رسد:
1⃣حتا فکر ابلهانه‌ی رام کردن و فیلتر کردن هومص را هم باید از سر بیرون کرد. جلوی فناوری نمی‌شود ایستاد و گریزی نیست که هومص به‌زودی دست‌کم تغییراتی گسترده در ساختار آموزش پدید آورد.
2⃣شاید هوش مصنوعی هرگز به سطح جامع (هوجام/AGI) نرسد. یا شاید رسیدن به این سطح تا آینده‌های دور زمان بخواهد. اما در این حالت هم بقای مدرسه مشروط است و چنین نیست که نسخه‌های پیشرفته‌تر همین هوش محدود (ANI)، مطلقا از حذف ما ناتوان باشند.
3⃣با همین هوش مصنوعی محدود، احتمال خودکار شدن برخی درس‌ها به‌شدت بالاست. هر درسی که بتوان آن را به مجموعه‌ای حفظیات یا مجموعه‌ای از فرمول‌ها فروکاست، احتمالا در آینده‌ی نزدیک به‌طور کامل به هومص واگذار شود. اما درس‌هایی که نیاز به تخیل و تفکر انتقادی و خلاقانه دارند، بیشتر احتمال دارد که معلمان انسانی خود را نگاه دارند. البته در اینجا هم هومص بخش زیادی از وظیفه‌های آموزشی معلم را خودکار خواهد کرد، و تدریس آینده در این درس‌ها نیز دست‌کم ترکیبی خواهد بود (انسانی-مصنوعی).
4⃣اگر مدرسه صرفا مکانی برای «کتاب‌چِپانی» به کله‌ی بچه‌ها باشد، همان بهتر که نابود شود؛ زیرا فناوری خیلی بهتر و کارآمدتر می‌تواند کتاب‌ها را بچِپاند. اگر بناست ۱۲ سال، روح بچه‌های مردم را در کلاس‌های طولانی و ملال‌آور له کرد که بخش زیادی از محتوای کتاب‌های به‌شدت غیرجذابش، هیچ کمکی به زندگی‌شان نمی‌کند و ربطی به دنیای واقعی ندارد؛ چرا نباید کار را به هومص سپرد؟
5⃣ به‌جای «اداره‌ی کتاب‌چپانی و نمره‌دهی»، باید مدرسه را پیش‌از هر چیز مکانی برای طی فرایند اجتماعی شدن بچه‌ها دید. جایی که بچه‌ها با هم‌سالان خود جمع می‌شوند تا بیاموزند که چگونه باید زندگی خود را شکل دهند. معلم نیز یک راهنمای انسانی‌ست تا به‌مدد تجربه، این فرایند رشد را تسهیل کند. درواقع معلم در عصر هوش مصنوعی، دیگر نه منبع اصلی آموزش؛ بلکه یک تسهیل‌گر و مربی خواهد بود. این نقش پرورشی، به ارتباط و عاطفهٔ اصیل انسانی نیاز دارد، و به همین دلیل باید وارون روندی حرکت کرد که معلمان را از آن قالب اثرگذار و زنده‌ای که در مکتب‌خانه‌های قدیم داشتند، بیرون آورده و کارمند کرده است. اگر استمرار مدرسه می‌خواهد در این عصر فناوری، همچنان توجیه داشته باشد، به‌گمانم باید به این سمت‌وسو حرکت کند:
الف) محتواهای زائدی که به زندگی واقعی کمک نمی‌کند حذف شود.
ب) معلمان طوری تربیت شوند که بتوانند نقش اثرگذار در زندگی بچه‌ها داشته باشند و به‌اصطلاح انگلیسی‌زبان‌ها، قلبشان را لمس کنند.
پ) شمار دانش‌آموزانی که به هر معلم واگذار می‌شوند باید محدود باشد تا او بتواند مسئولیتی بیش‌از «کلاس‌داری» بر عهده بگیرد.
ت) سیر درس‌ها نباید برای همه یکسان باشند؛ بلکه مانند مکتب‌خانه‌های قدیم و برخی مدرسه‌های پیشرفته در دنیای مدرن، بسته به نیاز دانش‌آموزان شخصی‌سازی شوند.
ث) تربیت بچه‌ها با اسارت آنها در کلاس‌های طولانی شدنی نیست؛ بلکه سایر فعالیت‌های جذاب دسته‌جمعی باید بخشی اصلی از برنامه‌های مدرسه باشد (نه بخشی حاشیه‌ای، صرفا برای آنکه به بچه‌ها وقتی برای سرگرمی داده شده باشد).
با این شرط‌ها و احتمالا بسی شرط‌های بیشتر که در این یادداشت نیامده؛ مدرسه چیزی خواهد داشت که شاید با آن بتواند خانواده‌ها و دانش‌آموزان را قانع کند که هنوز هم کارآمد است. مدرسه‌هایی که امروز عمیقا با تفکرات منسوخ چهل-پنجاه‌ساله، غرق نمره‌محوری هستند؛ شاید زمانی از خواب بیدار شوند که دیگر دیر شده و تحولات فناوری آنها را ببلعد.
اگر به آنچه «تنها انسان می‌تواند به انسان بیاموزد» برنگردیم، قطعا در رقابت با هوش مصنوعی شکست خواهیم خورد. فناوری ما را حذف خواهد کرد و خود بچه‌ها، به‌حق سربازان خط مقدم آن خواهند شد تا حذف‌مان کنند. آن‌وقت دیگر هیچ دستور و بخشنامه و مانور امنیتی و سخنرانی و وعظی نخواهد توانست جلوی این کار را بگیرد.
✍🏼معین مشکات
@fanusname
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«در عصر هومص (هوش مصنوعی)، چرا باید بچه‌ها را به مدرسه فرستاد؟ و دیگر چه نیازی به معلمان هست؟» همین اکنون هم نرم‌افزاری مانند چت‌جی‌پی‌تی، به‌سادگی می‌تواند بیشتر بخش‌های کتاب‌ها را تدریس کند. نه خسته یا خشمگین می‌شود، نه به‌اندازه‌‌ی معلم خصوصی هزینه برمی‌دارد. احتمالا در نمره‌دهی هم کمتر از یک معلم انسانی دچار اشتباه می‌شود. در هر زمان و تقریبا هر مکانی در دسترس است. از همه مهم‌تر اینکه برای هر دانش‌آموزی یک شیوه‌ی شخصی‌ساخته و خاص همان دانش‌آموز در پیش می‌گیرد. پس آیا بخردانه نیست که هرچه زودتر مدرسه‌ها را تعطیل، و معلمان را بازنشسته کنند؟ در پاسخ نکته‌هایی به ذهن می‌رسد:
1⃣حتا فکر ابلهانه‌ی رام کردن و فیلتر کردن هومص را هم باید از سر بیرون کرد. جلوی فناوری نمی‌شود ایستاد و گریزی نیست که هومص به‌زودی دست‌کم تغییراتی گسترده در ساختار آموزش پدید آورد.
2⃣شاید هوش مصنوعی هرگز به سطح جامع (هوجام/AGI) نرسد. یا شاید رسیدن به این سطح تا آینده‌های دور زمان بخواهد. اما در این حالت هم بقای مدرسه مشروط است و چنین نیست که نسخه‌های پیشرفته‌تر همین هوش محدود (ANI)، مطلقا از حذف ما ناتوان باشند.
3⃣با همین هوش مصنوعی محدود، احتمال خودکار شدن برخی درس‌ها به‌شدت بالاست. هر درسی که بتوان آن را به مجموعه‌ای حفظیات یا مجموعه‌ای از فرمول‌ها فروکاست، احتمالا در آینده‌ی نزدیک به‌طور کامل به هومص واگذار شود. اما درس‌هایی که نیاز به تخیل و تفکر انتقادی و خلاقانه دارند، بیشتر احتمال دارد که معلمان انسانی خود را نگاه دارند. البته در اینجا هم هومص بخش زیادی از وظیفه‌های آموزشی معلم را خودکار خواهد کرد، و تدریس آینده در این درس‌ها نیز دست‌کم ترکیبی خواهد بود (انسانی-مصنوعی).
4⃣اگر مدرسه صرفا مکانی برای «کتاب‌چِپانی» به کله‌ی بچه‌ها باشد، همان بهتر که نابود شود؛ زیرا فناوری خیلی بهتر و کارآمدتر می‌تواند کتاب‌ها را بچِپاند. اگر بناست ۱۲ سال، روح بچه‌های مردم را در کلاس‌های طولانی و ملال‌آور له کرد که بخش زیادی از محتوای کتاب‌های به‌شدت غیرجذابش، هیچ کمکی به زندگی‌شان نمی‌کند و ربطی به دنیای واقعی ندارد؛ چرا نباید کار را به هومص سپرد؟
5⃣ به‌جای «اداره‌ی کتاب‌چپانی و نمره‌دهی»، باید مدرسه را پیش‌از هر چیز مکانی برای طی فرایند اجتماعی شدن بچه‌ها دید. جایی که بچه‌ها با هم‌سالان خود جمع می‌شوند تا بیاموزند که چگونه باید زندگی خود را شکل دهند. معلم نیز یک راهنمای انسانی‌ست تا به‌مدد تجربه، این فرایند رشد را تسهیل کند. درواقع معلم در عصر هوش مصنوعی، دیگر نه منبع اصلی آموزش؛ بلکه یک تسهیل‌گر و مربی خواهد بود. این نقش پرورشی، به ارتباط و عاطفهٔ اصیل انسانی نیاز دارد، و به همین دلیل باید وارون روندی حرکت کرد که معلمان را از آن قالب اثرگذار و زنده‌ای که در مکتب‌خانه‌های قدیم داشتند، بیرون آورده و کارمند کرده است. اگر استمرار مدرسه می‌خواهد در این عصر فناوری، همچنان توجیه داشته باشد، به‌گمانم باید به این سمت‌وسو حرکت کند:
الف) محتواهای زائدی که به زندگی واقعی کمک نمی‌کند حذف شود.
ب) معلمان طوری تربیت شوند که بتوانند نقش اثرگذار در زندگی بچه‌ها داشته باشند و به‌اصطلاح انگلیسی‌زبان‌ها، قلبشان را لمس کنند.
پ) شمار دانش‌آموزانی که به هر معلم واگذار می‌شوند باید محدود باشد تا او بتواند مسئولیتی بیش‌از «کلاس‌داری» بر عهده بگیرد.
ت) سیر درس‌ها نباید برای همه یکسان باشند؛ بلکه مانند مکتب‌خانه‌های قدیم و برخی مدرسه‌های پیشرفته در دنیای مدرن، بسته به نیاز دانش‌آموزان شخصی‌سازی شوند.
ث) تربیت بچه‌ها با اسارت آنها در کلاس‌های طولانی شدنی نیست؛ بلکه سایر فعالیت‌های جذاب دسته‌جمعی باید بخشی اصلی از برنامه‌های مدرسه باشد (نه بخشی حاشیه‌ای، صرفا برای آنکه به بچه‌ها وقتی برای سرگرمی داده شده باشد).
با این شرط‌ها و احتمالا بسی شرط‌های بیشتر که در این یادداشت نیامده؛ مدرسه چیزی خواهد داشت که شاید با آن بتواند خانواده‌ها و دانش‌آموزان را قانع کند که هنوز هم کارآمد است. مدرسه‌هایی که امروز عمیقا با تفکرات منسوخ چهل-پنجاه‌ساله، غرق نمره‌محوری هستند؛ شاید زمانی از خواب بیدار شوند که دیگر دیر شده و تحولات فناوری آنها را ببلعد.
اگر به آنچه «تنها انسان می‌تواند به انسان بیاموزد» برنگردیم، قطعا در رقابت با هوش مصنوعی شکست خواهیم خورد. فناوری ما را حذف خواهد کرد و خود بچه‌ها، به‌حق سربازان خط مقدم آن خواهند شد تا حذف‌مان کنند. آن‌وقت دیگر هیچ دستور و بخشنامه و مانور امنیتی و سخنرانی و وعظی نخواهد توانست جلوی این کار را بگیرد.
✍🏼معین مشکات
@fanusname
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Comments
Be the first to add a comment
Log in to comment