✳️ اولین شاعران زبان فارسی

* در کتاب های تاریخ ادبیات فارسی، همان شعرهای هجایی را که در بین مردم رواج داشته است و جزء ادبیات شفاهی محسوب می شود، نخستین نمونه های شعر فارسی شمرده اند. اما اولین شاعرانی که شعر عروضی - با وزن و قافیه و ثبت شده در کتاب های تاریخ ادبیات - سروده اند، به شرح زیرند:

1- محمد ابن وصیف که مولف تاریخ سیستان حکایت جالبی در باره ی او نقل می کند: « چون یعقوب لیث صفار بر دشمنان خود چیرگی یافت و در سال 251 هجری خوارج را تار و مار کرد، شاعران به رسم زمانه او را به شعر تازی ( عربی ) ستایش کردند. یعقوب گفت: « چیزی که من اندر نیابم، چرا باید گفت؟ » محمد ابن وصیف - که دبیر رسایل او بود و ادب نیکو می دانست – شعر پارسی گفتن گرفت و پیش از او در عجم ( ایران ) کسی شعر نگفته بود. » آن گاه چند بیت از او نقل می کند که یک بیت آن چنین است:

ای امیری که امیران جهان خاصه و عام
بنده و چاکر و مولای و سگ بند و غلام

2- فیروز مشرقی که این قطعه را از او نقل کرده اند:

مرغی است خدنگ ای عجب دیدی مرغی که بود شکار او جانا

داده پر خویش کرکسش هدیه
تا نه بچه اش برد به مهمانا

3- ابو سلیک گرگانی از شاعران معاصر عمرو ابن لیث صفاری ( 287 – 265 هجری ) که این دو بیت از اوست:

خون خود را گر بریزی بر زمین
به که آب روی ریزی در کنار

بت پرستیدن به از مردم پرست
پند گیر و کار بند و گوش دار

4- حکیم ابو حفص سغدی که این بیت از دیوان او نقل شده است:

آهوی کوهی در دشت چگونه دوذا
چو ندارد یار بی یار چگونه روذا

اما از مآخذ بر می آید که ابو حفص حدود سال سیصد هجری می زیسته و تقریباً معاصر رودکی بوده است.

5- ابو العباس مروزی که گویا در قرن دوم هجری می زیسته و دیگر محمود وراق هروی که ظاهراً معاصر حنظله بوده است. از آنان به عنوان نخستین شاعران پارسی گوی، اشعاری هم نقل شده است، اما اطلاعات مربوط به آن ها جنبه ی تاریخی ندارد.

6- حنظله ی باد غیسی که در اواخر دوره ی طاهریان می زیست و برخی وفات او را 219 یا 220 هجری دانسته اند. نظامی عروضی در چهار مقاله دو بیت شعر از او نقل کرده که احمد ابن عبدا... خجستانی از امرای طاهری تحت تأثیر آن از خربندگی به حکومت خراسان رسیده است:

مهتری گر به کام شیر در است
شو خطر کن ز کام شیر بجوی

یا بزرگی و عز نعمت و جاه
یا چو مردانت مرگ رویاروی

البته این دو بیت چنان پخته و فصیح است که پذیرفتن آن ها به عنوان اولین اشعار پارسی دری آسان نیست! و بر همین اساس باید بیش تر به قول مسلم تاریخ سیستان اعتماد کرد.

7- پدر شعر پارسی: ابو عبدا... جعفر ابن محمد، رودکی سمرقندی که بی تردید نخستین شاعر بزرگ زبان پارسی است که گفته اند صد دفتر شعر داشته است. گفته اند وی دیوانی از انواع شعر داشت و نیز کلیله و دمنه و سند باد نامه را در قالب مثنوی سرود.

رودکی در کودکی حافظه ای نیرومند داشت؛ چنان که نوشته اند در هشت سالگی قرآن را حفظ کرد و به شاعری پرداخت. علاوه بر این، او آوازی خوش داشت و نواختن بربط آموخت و همین هنر ها بود که به رودکی در درگاه آل سامان ( سامانیان ) نفوذ و حرمت بسیار بخشید.

داستان دور شدن امیر بخارا و تنگ دلی و اشتیاق همراهان او برای بازگشت به خانه و کاشانه ی خویش و قصیده ی زیبا و شیوای « بوی جوی مولیان » گواهی است بر این حسن تأثیر! که در جای مناسب نقل خواهد شد. ( گنج سخن، دکتر ذبیح ا.. صفا، جلد اول )

❇️ نخستین شاعر, ابن وصیف, فیروز مشرقی, بوسلیک, رودکی سمرقندی
-صبای شهریاری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

Comments

Be the first to add a comment