‏پروتکل شکنی بی ادبی است!

نصرالله پورجوادی

واژه فرنگی «پروتکل» که به معنای قواعد و دستورالعمل رفتار و کردار اجتماعی به کار برده می شود معادل همان چیزی است که در فارسی به آن«آداب» میگوییم و مفرد آن هم «ادب» است. ایرانیان از قدیم برای هر چیزی و هر کاری آدابی داشتند و در تربیت فرزندان خود هم مهمترین چیزی که به ایشان می آموختند ادب بود. ادب نشستن و برخاستن ، ادب غذا خوردن،  ادب رفتار با دیگران ، با خردسالان و با بزرگسالان...بیست و اندی سال پیش در مجله نشر دانش من مقاله ای نوشتم با عنوان «ما به مجلس مهتران سخن نگوییم».  این عنوان قدیم ترین جمله شناخته شده به زبان فارسی تا آن زمان بود. گوینده آن هم عبدالله مبارک مروزی است که در قرن دوم هجری یا هشتم میلادی زندگی می‌کرد. در مقاله خود گفتم که عبدالله مروزی در واقع یک اصل اخلاقی و تربیتی را که متعلق به فرهنگ و تمدن ایرانی بوده بیان کرده ، آن هم به فارسی دری که زبان مردم خراسان بوده است.  عبدالله وقتی در جمله خود میگوید «ما»،  یعنی ما ایرانیان، چه ایرانیان وارث تمدنی بودند که در آن مردم از کوچکی می آموختند که چگونه با بزرگان رفتار کنند و حرمت آنان را حفظ کنند. عربها در زمان پیغمبر چنین آدابی نداشتند. در حضور پیغمبر با هم دعوا میکردند و صدایشان را بلند میکردند. به همین جهت آیه نازل شد و به عربها گفته شد که در حضور سرور و سالار خود بلند حرف نزنید و مؤدب باشید. اگر حضرت محمد ایرانی بود هرگز چنین چیزی در محضر او رخ نمی داد، چون ایرانیان آموخته بودند که در مجلس مهتران بدون اجازه سخن نگویند. برای من غیر قابل تصور است که مثلاً شخصی در حضور کوروش و داریوش یا اردشیر و انوشیروان گستاخانه برخیزد و آواز بخواند و بشکن بزند. آدابی که ایرانیان در قدیم داشتند کم و بیش به دوره اسلامی منتقل گردید. کتابهایی که در باره ادب در دوره اسلامی نوشته شده یا به قلم ایرانیان بوده یا متاثر از آثار قدیم ایرانی بوده است. از همین عبدالله مبارک نقل کرده‌اند که گفت: ما به ادب بیشتر احتیاج داریم تا به علم. یا در جایی دیگر گفته است : منظور از ادب که مردم این همه در باره اش سخن میگویند چیزی جز «خود شناسی» (معرفة النفس) نیست.